یەکەم واژوو بەغچەلی کرد: دەقی 12 ماددەیی چی لەخۆدەگرێت
یاسای چوارچێوە کە بۆ پرۆسەی 'تورکیای بێ تیرۆر' ئامادەکراوە، لە ئەنجومەنی نەتەوەیی گەورەی تورکیادا کرایەوە بۆ واژوو. یاسا پێشنیارکراوەکە کە یەکەم واژووی سەرۆکی پارتی مەهەپە دەڤلەت بەغچەلی لەسەرە، لە 12 ماددە پێکهاتووە. دەقەکە چی لەخۆدەگرێت؟ مەبەست و پانتاییەکەی چییە؟ ئەمە دەقی تەواوی یاسای چوارچێوەی 12 ماددەییە.
'یاسای بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی'
پێشنیاری یاسای 'بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی' کە بە یاسای چوارچێوەش ناسراوە، لە 12 ماددە پێکهاتووە. دەقی تەواوی یاسای چوارچێوە لە هەواڵەکەماندایە.
دەقی تەواوی یاسای چوارچێوە: لە 12 ماددەکەدا چی هەیە؟
دەقی تەواوی یاسای چوارچێوە کە لە چوارچێوەی پرۆسەی 'تورکیای بێ تیرۆر'دا ئامادەکراوە:
مەبەست و پانتایی
ماددەی 1- (1) مەبەست لەم یاسایە، ئەوەیە کە دوای ئەوەی دامودەزگا ئاسایشییەکان دووپاتی کردەوە کە ڕێکخراوی تیرۆریستی پەکەکە/KCK و هەر پێکهاتەیەکی پەیوەندیدار کۆتایی بە بوونی کارایانەی خۆیان هێناوە و هەموو جۆرە چەک و تەقەمەنییەکی لەژێر کۆنترۆڵیاندا بەستراوەتەوە، و بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی سەبارەت بەم دووپاتکردنەوەیە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوببێتەوە، دیاریکردنی چۆنیەتی دواخستنی جێبەجێکردنی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنە بەردەوامەکان و بڕیارە تاوانبارکردنە دەرچووەکان، هەروەها هەر چالاکییەکی تری پەیوەندیدارە.
(2) دەستەواژەکانی ئەم یاسایە تاوانی دامەزراندن یان بەڕێوەبردنی ڕێکخراوی تیرۆریستی پەکەکە/KCK، ئەندامێتی یان یارمەتیدانی ئاگاهانە و بە خواستی خۆی بۆ ڕێکخراوەکە، پڕوپاگەندەکردن بۆ ڕێکخراوەکە، هەروەها تاوانەکانی کراو لە چوارچێوەی چالاکی ئەم ڕێکخراوەدا و تاوانەکانی کراو بە قازانجی ئەم ڕێکخراوە کە لە یاسای ژمارە 6415ی ڕێکەوت 7/2/2013 سەبارەت بە پێشگرتن لە دابینکردنی دارایی تیرۆردا ڕێکخراون، لەخۆدەگرێت.
پێناسەکان
ماددەی 2- پانتایی یاساکە تەنها بە ڕێکخراوی تیرۆریستی پەکەکە/KCK و پێکهاتە پەیوەندیدارەکانییەوە سنووردار کراوە. بەم پێیە تەنها تاوانەکانی کراو لە چوارچێوەی چالاکی ئەم ڕێکخراوەدا یان بە قازانجی ئەم ڕێکخراوە دەتوانرێت لەژێر چوارچێوەی یاساکەدا دواخرێن.
بارودۆخە خوارەوەکان لە دەرەوەی پانتایی یاساکەن:
ئ) تاوانی کوشتنی بەقەستی کراو لە چوارچێوەی چالاکی ڕێکخراوەکەدا،
ب) تاوانەکانی کراو پێش ڕۆژی 1/6/2005 کە سزای ئۆمری زیندان یان ئۆمری زیندانی سەختیان بۆ دیاریکراوە، هەروەها بڕیارە قەتیعییەکانی سزای ئۆمری زیندان یان ئۆمری زیندانی سەختی دەرچوو پێش ئەم ڕۆژە،
پ) تاوانە کەسییەکانی ئەندامانی ڕێکخراوەکە،
ت) چالاکییەکانی ڕێکخراوە تیرۆریستییە ترەکان و تاوانە ئاساییە گشتییەکان.
دواخستنی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکان
ماددەی 3- سەبارەت بە تاوانەکانی کراو لە چوارچێوەی چالاکی ڕێکخراوەکەدا یان بە قازانجی ڕێکخراوەکە؛
ئ) لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنە بەردەوامەکان سەبارەت بە تاوانەکانی کە زۆرترین سزایان 15 ساڵ یان کەمتری زیندانە، بۆ ماوەی 5 ساڵ دەخرێنە دواوە،
ب) لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنە بەردەوامەکان سەبارەت بە تاوانەکانی کە زۆرترین سزایان زیاتر لە 15 ساڵ زیندانە یان سزای ئۆمری زیندان یان ئۆمری زیندانی سەختی بۆ دیاریکراوە، بۆ ماوەی 10 ساڵ دەخرێنە دواوە.
بڕیاری دواخستن، لە قۆناغی لێکۆڵینەوەدا لەلایەن دادستانی گشتییەوە و لە قۆناغی دادگاییکردندا لەلایەن دادگای بەرپرسی دادگاییکردنەوە دەردەچێت.
لە ماوەی دواخستندا کاتی یاسایی ماوەی دادگاییکردن ناڕوات. دەکرێت گلەیی لە بڕیارەکانی دواخستن کە لەلایەن دادستانی گشتی لە قۆناغی لێکۆڵینەوە یان لەلایەن دادگا لە قۆناغی دادگاییکردندا دەردەچن، بکرێت.
ئەگەر لە ماوەی دواخستندا هەر تاوانێکی تیرۆریستی تر بکرێت، بڕیاری دواخستن هەڵدەوەشێتەوە و لێکۆڵینەوە و دادگاییکردن بەردەوام دەبێت. جێبەجێکردنی بڕیاری تاوانبارکردن کە لە ئەنجامی ئەم دادگاییکردنەدا دەردەچێت، بەپێی حوکمەکانی ئەم یاسایە ناتوانرێت بخرێتە دواوە.
ئەگەر ماوەی دواخستن بەبێ ئەوەی هیچ تاوانێکی تیرۆریستی بکرێت تەواوببێت، بڕیاری نەبوونی پێویستی دادگاییکردن یان بڕیاری هەڵوەشاندنەوە دەردەچێت.
دەستپێکردنی لێکۆڵینەوە دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی لە ڕۆژنامەی فەرمیدا، سەبارەت بە تاوانەکانی کراو پێش ئەم بڵاوکردنەوەیە کە دەکەونە ژێر چوارچێوەی ئەم یاسایە، پابەندە بە مۆڵەتی ئەنجومەنێک کە لەژێر سەرپەرشتی یاریدەدەری سەرۆکی کۆماردا پێکدێت.
تەدبیرەکانی پاراستن و پەڕۆنەکانی لەژێر پێداچوونەوەی ڕێگای یاساییدا
ماددەی 4- (1) تەدبیرەکانی پاراستنی گرتن و کۆنترۆڵی دادوەری کە بۆ تاوانەکانی خراونەتە ژێر بڕیاری دواخستن بەپێی ماددەی 3، لەلایەن دادوەر یان دادگای بەرپرس لە قۆناغی لێکۆڵینەوە یان دادگاییکردن، یاخود لەلایەن دادگای ناوچەیی دادوەری یان بەشی سزای پەیوەندیداری دادگای باڵاوە هەڵدەسەنگێنرێت، و لە کاتی پێکهاتنی مەرجەکاندا بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی ئەم تەدبیرانە دەردەچێت.
(2) سەبارەت بە تاوانەکانی خراونەتە ژێر بڕیاری دواخستن بەپێی ماددەی 3، پەڕۆنە لەژێر پێداچوونەوەی ڕێگای یاساییدا لە دادگای ناوچەیی یان دادگای باڵا، بڕیاری هەڵوەشاندنەوە بۆیان دەردەچێت.
تۆمارکردنی بڕیارەکانی دواخستن و دووبارە تاوانکردنەوە
ماددەی 5- (1) بڕیارەکانی دواخستن کە بەپێی ماددەی 3 دەردەچن، لە سیستەمێکی تایبەت بۆ خۆیان تۆمار دەکرێن. ئەم تۆمارانە تەنها لە کاتێکدا بەکاردەهێنرێن کە دادستانی گشتی، دادوەر یان دادگا پەیوەست بە لێکۆڵینەوە یان دادگاییکردنێکەوە داوایان بکات، بۆ ئامانجی دیاریکراو لە بڕگەی (2)دا.
(2) ئەگەر لە ماوەی دواخستندا، لە بەر لە ڕۆژی دەرچوونی بڕیارەکە، هەر تاوانێکی تیرۆریستی تر بکرێت، بڕیاری دواخستن هەڵدەوەشێتەوە و لێکۆڵینەوە و دادگاییکردن بەردەوام دەبێت. لە کاتی تاوانبارکردندا، جێبەجێکردنی سزاکە بەپێی ماددەی 6 ناخرێتە دواوە و هەموو ئەنجامەکانی بڕیاری تاوانبارکردن دەردەکەون. ئەگەر ماوەی دیاریکراو بەبێ کردنی هیچ تاوانێک تێپەڕبێت، بڕیاری نەبوونی پێویستی دادگاییکردن یان بڕیاری هەڵوەشاندنەوە دەردەچێت.
دواخستنی جێبەجێکردنی بڕیارە تاوانبارکردنەکان
ماددەی 6- (1) بە مەرجی ئەوەی دامودەزگا ئاسایشییەکان دووپاتی بکەنەوە کە ڕێکخراوەکە کۆتایی بە بوونی کارایانەی خۆی هێناوە و هەموو جۆرە چەک و تەقەمەنییەکی لەژێر کۆنترۆڵیدا بەستراوەتەوە، و بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی سەبارەت بەم دووپاتکردنەوەیە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوببێتەوە، جگە لەوانەی کە بەهۆی تاوانی کوشتنی بەقەستی کراو لە چوارچێوەی چالاکی ڕێکخراوەکەدا تاوانبار کراون، یاخود بەهۆی تاوانەکانی کراو پێش 1/6/2005 سزای ئۆمری زیندان یان ئۆمری زیندانی سەختیان بۆ دەرچووە، سەبارەت بە تاوانەکانی خراونەتە ژێر ماددەی 1؛
ئ) بۆ ئەوانەی سزای کۆی گشتی 15 ساڵ یان کەمتری زیندانیان بۆ دەرچووە، جێبەجێکردنی سزاکەیان بۆ ماوەی 5 ساڵ،
ب) بۆ ئەوانەی سزای کۆی گشتی زیاتر لە 15 ساڵ زیندان یان سزای ئۆمری زیندان یان ئۆمری زیندانی سەختیان بۆ دەرچووە، جێبەجێکردنی سزاکەیان بۆ ماوەی 10 ساڵ، بە بڕیاری دادوەری جێبەجێکردن دەخرێتە دواوە. جێبەجێکردنی ئەم بڕگەیە کۆسپ لەبەردەم جێبەجێکردنی بڕیارەکانی داگیرکردن دروست ناکات. لە ماوەی دواخستندا کاتی یاسایی سزا ناڕوات.
٢) بەگوێرەی بڕگەی یەکەم، دژی ئەو بڕیارانەی دواخستن کە لەلایەن دادوەری جێبەجێکردنەوە دراون، دەتوانرێت سکاڵا بکرێت.
(3) ئەو بڕیارانەی دواخستن کە بەپێی بڕگەی یەکەم دەردەچن، تۆمار دەکرێن لەو سیستەمەی کە بەپێی بڕگەی یەکەمی ماددەی 5 دروستکراوە. ئەم تۆمارانە تەنها لەو حاڵەتەدا کە پەیوەندیدار بێت بە لێکۆڵینەوە یان دادگاییکردنێکەوە و داواکراو بێت لەلایەن دادستانی گشتی، دادوەر یان دادگاوە، بۆ ئەو مەبەستەی لە بڕگەی چوارەم ئاماژەی پێدراوە بەکاردەهێنرێن.
(4) ئەگەر لە ماوەی دواخستندا، لە بەرواری دەرچوونی بڕیاری دواخستنەوە، یەکێک لە تاوانەکانی تیرۆر بکرێت، دادوەری جێبەجێکردن بڕیاری دواخستن هەڵدەوەشێنێتەوە و بڕیار دەدات بە بەردەوامبوونی جێبەجێکردنی سزاکە. ئەگەر ماوەکە بەبێ ئەنجامدانی هیچ تاوانێک بەسەرچێت، سزاکە بە جێبەجێکراو دادەنرێت. چاودێریکردنی بڕیارەکانی دواخستن لەلایەن دادستانیی گشتی جێبەجێ دەکرێت.
چاودێری، هاوئاهەنگی و جێبەجێکردن
ماددەی 7- (1) چاودێری و هەڵسەنگاندنی جێبەجێکردنی چالاکییەکانی ناو ئەم یاسایە، دوای بڵاوکردنەوەی یاساکە لە ڕۆژنامەی فەرمی، لەلایەن ئەنجومەنێکەوە ئەنجام دەدرێت کە بە سەرۆکایەتی جێگری سەرۆک کۆماردا پێکدێت لە: وەزیری دادوەری، وەزیری کاروباری دەرەوە، وەزیری کاروباری ناوخۆ، وەزیری بەرگری نیشتمانی، سکرتێری گشتیی سەرۆکایەتی کۆمار، سەرۆکی ڕێکخراوی هەواڵگریی نیشتمانی و سکرتێری گشتیی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی. لە کاتی پێویستدا، ئەنجومەنەکە دەتوانێت ژێرکۆمیسیۆن دروست بکات، هەروەها نوێنەرانی وەزارەت، دام و دەزگاکان و کەسانی پێویست بانگهێشتی کۆبوونەوەکانی ئەنجومەن و کۆمیسیۆنەکان بکات.
(2) ئەنجومەنەکە دەتوانێت ئەرکی ژێرکۆمیسیۆنەکان دیاری بکات، بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامبوونی پرۆسەکە لای ڕێکخراوەکە.
(3) دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی کە لە ماددەی 1دا ئاماژەی پێدراوە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا، بەگوێرەی ئامانج و ناوەڕۆکی ئەم یاسایە، ئەنجومەنەکە دەتوانێت بە شێوەی خولەکی هەڵسەنگاندن بۆ تەواوی هەڵوەشاندنەوەی ڕێکخراوەکە و ڕاپۆرتەکانی چاودێری پەیوەندیدار بەم بارودۆخە ئەنجام بدات. ئەگەر ئەنجومەنەکە پێویستی بزانێت، داوای ڕێکخستنی دادوەری، ئیداری و یاسایی دەکرێت.
(4) ئەو بڕیارانەی دواخستن کە بەپێی ئەم یاسایە دەردەچن، دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی کە لە ماددەی 1دا ئاماژەی پێدراوە، بە شێوەی خولەکی لەلایەن ئەنجومەنەکەوە هەڵدەسەنگێنرێن و ئەگەر پێویست بوو؛
ئ) لابردنی بێبەشبوون لە مافەکان بە هەموو ئەنجامەکانییەوە کە لەبەر لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکان دروستبووە، لە دادوەری تاوانی سولحی یان دادگاکەوە،
ب) لابردنی بێبەشبوون لە مافەکان بە هەموو ئەنجامەکانییەوە کە لەبەر بڕیارەکانی سزادان دروستبووە، لە دادوەری جێبەجێکردنەوە،
داوای ئەمانە لەلایەن ئەنجومەنەکەوە دەکرێت. دەسەڵاتی پەیوەندیدار بڕیار لەسەر داواکارییەکە دەدات. دژی ئەم بڕیارانە دەکرێت سکاڵا بکرێت. بۆ ئەوەی بەپێی بەندی (ب)ی ئەم بڕگەیە داواکاری بکرێت، پێویستە بۆ بڕیارەکانی دواخستنی 5 ساڵ، 2 ساڵ لە بەرواری دەرچوونی بڕیارەکەوە تێپەڕی بێت، بۆ بڕیارەکانی دواخستنی 10 ساڵیش، 3 ساڵ تێپەڕی بێت.
(5) ئەنجومەنەکە بە شێوەیەکی بەردەوام ئاگاداری کۆنگرەی گەورەی نەتەوەیی تورکیا دەکاتەوە لەسەر کارەکانی. لەلایەن سەرۆکایەتی کۆنگرەی گەورەی نەتەوەیی تورکیاوە کۆمیسیۆنێکی چاودێری دادەمەزرێت، بۆ چاودێریکردنی چالاکییەکانی ناو ئەم یاسایە. کۆمیسیۆنی چاودێری، چالاکییەکانی ناو ئەم یاسایە چاودێری دەکات و دەتوانێت ڕاسپاردە پێشکەش بکات.
(6) خزمەتگوزارییەکانی سکرتاریای ئەنجومەنەکە لەلایەن سکرتێریەتی گشتیی سەرۆکایەتی کۆمارەوە جێبەجێ دەکرێن.
تەسلیمکردنی چەک و کەرەستە
ماددەی 8- (1) ئەو چەک، تەقەمەنی، ئامێر، کەرەستە، ماددە تەقێنەرەوە و هەموو جۆرە کەرەستەیەک کە ئەندامانی ڕێکخراوەکەی ناو ئەم یاسایە لەگەڵ خۆیان دەیانهێنن یان ڕایدەگەیەنن، تۆمار دەکرێت.
(2) ڕێوشوێن و بنەماکانی پەیوەندیدار بە جێبەجێکردنی ئەم ماددەیە، بە وەرگرتنی بۆچوونی دام و دەزگا ئەمنییەکان، لەلایەن وەزارەتی کاروباری ناوخۆ و وەزارەتی بەرگری نیشتمانییەوە دیاری دەکرێت.
ماوە
ماددەی 9- (1) بڕگەکانی ئەم یاسایە بۆ ئەو کەسانە جێبەجێ دەکرێت کە لە ماوەی 6 مانگدا دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی کە لە ماددەی 1دا ئاماژەی پێدراوە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا، بە شێوەی نووسراو ئاگاداری دادستانیی گشتیی شوێنی خۆیان یان ئەو دام و دەزگایانەی لەلایەن ئەنجومەنەکەوە ئەرکیان پێسپێردراوە بکەنەوە کە دەیانەوێت سوود لە بڕگەکانی ئەم یاسایە وەربگرن.
ئەرک و بەرپرسیاریەتی
ماددەی 10- (1) ئەرکەکانی ناو ئەم یاسایە بە پەلە لەلایەن دام و دەزگا گشتییە پەیوەندیدارەکانەوە جێبەجێ دەکرێن.
(2) ئەو کەسانەی ئەرکی ناو ئامانج و چالاکییەکانی ئەم یاسایە جێبەجێ دەکەن، لەبەر ئەم ئەرکانە هیچ بەرپرسیارێتییەکی یاسایی، ئیداری یان تاوانباری لەسەریان دروست نابێت.
جێبەجێبوون
ماددەی 11- (1) ئەم یاسایە لە بەرواری بڵاوکردنەوەیدا دەخرێتە جێبەجێکردنەوە.
جێبەجێکردن
ماددەی 12- (1) سەرۆک کۆمار بڕگەکانی ئەم یاسایە جێبەجێ دەکات.