سکاندالێکی نوێ لە بەڵگەنامەکانی ئێپستیندا
Rastinewsقوربانیانی ئێپستین کە زانیاریی تایبەتیشیان لە بەڵگەنامەکاندا ئاشکرا بووە، هەتا ئێستا لەژێر مەترسیدان. لێکۆڵینەوەی DW نیشانی داوە کە سەرەڕای بەڵێنی دەسەڵاتداران بۆ چاککردنەوە، داتای هەستیار هەروا لەسەر ئینتەرنێت ماوەتەوە.
کەمتەرخەمیی وەزارەتی دادی ئەمریکا لە کاتی بڵاوکردنەوەی بەڵگەنامەکانی ئێپستیندا، بووە هۆی ئاشکرابوونی زانیاریی تایبەتی قوربانیانی زۆرلێدانی سێکسی. لێکۆڵینەوەیەکی چەند مانگی لە ئارشیفدا دەریخست کە ناوی کەسانێک، دەنگپیتی گفتوگۆکان و داتای هەستیار کە پێویست بووە بمێننەوە نهێنی، هەتا ئێستا لەبەردەم گشتیدان.
بڵاوکردنەوەی ئارشیفێکی حکومی لە ملیۆنان پەڕەدا سەبارەت بە لێکۆڵینەوەی ئێپستین، بووە هۆی سەرهەڵدانی کریزیەکی نوێی ئاسایش بۆ ئەو قوربانانەی لەژێر پاراستندان. مانگی ئایاری ڕابردوو، یەکێک لە قوربانیانی زۆرلێدانی سێکسی کە لەبەردەم کۆنگرەی ئەمریکادا شایەتیی دا، دۆخی بێهیوایی خۆی بەم وتەیە کورت کردەوە: “بووم بەوەی ناتوانم بژیم بەبێ ئەوەی هەردەم بەرگری لە خۆم بکەم.”
وەزارەتی دادی ئەمریکا لە 30ی کانونی دووەم کۆمەڵە داتایەکی گەورەی سەبارەت بە ئێپستینی کردە بەردەست. بەڵام تەنها سێ ڕۆژ دوای ئەم هەنگاوە، پارێزەرانی وەزارەت داوایان لە دادگای فیدرالی کرد و دانیان پیاندا نا کە “هەڵەی مرۆیی و کێشەی تەکنیکی” ڕوویداوە لە بڵاوکردنەوەی زانیاریی تایبەتدا. سەرەڕای ئەوەی وەزارەت ڕایگەیاند بەڵگە هەڵەکان دەسڕدرێنەوە، بەڵام سەرەڕای تێپەڕبوونی چەند مانگ، کەلێنەکانی ئاسایش هەروا داخرا نەبوونەتەوە.
لێکۆڵینەوەیەکی چەند مانگی مەترسییەکە خستەڕوو
لێکۆڵینەوەی هاوبەشی یەکەی ڕۆژنامەوانیی لێکۆڵینەوەیی و تیمەکانی داتا و ئینۆڤەیشنی DW، کە چەند مانگی خایاند، کەمتەرخەمییەکانی سیستمەکە بە شێوەیەکی سکاندالوار ئاشکرا کرد. تیمەکان لە نیوەی مانگی شوبات زیاتر لە 800 هەزار فایلیان کۆکردەوە و دەستنیشانیان کرد کە ئارشیفەکە بەردەوام گۆڕدراوە، فایلەکان سڕدراوەتەوە و لەسەرنوێ باردراوەتەوە سەرەوە، هەروەها هەزاران بەڵگە بەبێ شوێنەواری لادراون.
ڕۆژنامەنووسان بۆ دووپاتکردنەوەی ڕەسەنیی هەر بەڵگەیەک، شوێنپەنجەی دیجیتالی بێوێنەیان کە پێی دەڵێن “hash” بەکارهێنا، و دیاریان کرد کە قەبارەی فایلانی هەمان ناو گۆڕانکاریان بەسەردا هاتووە و دواتر شتی زیادکراویش بۆ ناوەرۆکەکانیان زیادکراوە.
لە بارودۆخێکی دیکەدا، ناسنامەی قوربانێک کە ناوی بەردەوام سانسۆر کرابوو، لە دوا پەڕەی زاراوەنامەکەیدا، لەو بەشەی سوپاسی پارێزەری خۆی تێدا کردووە، بە ڕوونی هەڵ کراوەتەوە.
سانسۆرێکی سەرلێشیوان لە دەنگپیتی گفتوگۆکاندا
فایلی دەنگیی زاراوەنامەی قوربانیان و پەیامی ئاگادارکردنەوەکان، لەلایەن گروپی لێکۆڵینەوەی دابەشکردن و ئاسایشی میدیا، سەر بە ئینستیتیوتی فراونهۆفەری تەکنەلۆجیای میدیای دیجیتال (MDS) لە ئەڵمانیاوە، شیکارییەکی دادوەری بۆ کراوە.
پسپۆران زیاتر لە 150 دەنگپیتیان پشکنین و دەریخستن کە شێوازەکانی سانسۆر زۆر بێ ڕێکوپێکی بووە. شیکەری دەنگی دادوەری، میلیتسا گێرهارت، لە هەڵسەنگاندنی خۆیدا وتی: “ئەگەر تەماشای ناوەرۆکی ئەم دەنگپیتانە بکەیت، دەبینیت زۆرێک لە زانیاریی تایبەتی سانسۆر نەکراون.”
بۆ نموونە، ناوی کەسێک کە پەیوەندیی بە هێڵی فەرمیی ئاگادارکردنەوەوە کردووە، لە هەندێک دەنگپیتدا بە دەنگی “بیب” شاراوەتەوە، لە کاتێکدا لە وەشانێکی دیکەی هەمان کۆمەڵە داتادا، هەم ناوی تەواوی کەسەکە و هەم زانیاریی پەیوەندیی ڕاستەوخۆی بە ڕوونی بیستراوە. دیارە ئەو ڕێوشوێنانەی پاراستن کە بۆ قوربانیان جێبەجێ کراوە، بۆ شایەت و ئاگادارکەران جێبەجێ نەکراوە.
سەرۆکی گروپی لێکۆڵینەوەی MDS، پاتریک ئایکروت، وەڵامی هەڵانەی ڕوویداوی دایەوە و ئاگاداری کرد: “کاتێک زانیاریی هەستیار یان ئاشکراکەری ناسنامە جارێک ئاشکرا بکرێت، زیانەکەی گەڕانەوەی نییە.”
وەزارەت بێدەنگە، شەڕی یاسایی دەستپێدەکات
سەرەڕای ئەوەی دۆزینەوەکان و زانیاریی سانسۆرنەکراوی قوربانیان لەگەڵ وەزارەتی دادی ئەمریکادا بەشدار کراوە، هیچ وەڵامێک لەلایەن ئەم دەزگایەوە نەدراوەتەوە.
لە مانگی نیسان، نووسینگەی چاودێری وەزارەتی داد لێکۆڵینەوەیەکی دەستپێکرد بۆ چاودێریکردنی پابەندبوون بە یاسای ڕوونکاری، هەروەها لە مانگی تەمووز، ئەندامانی کۆنگرە پێشنیارلایەنێکی یاسایی نوێیان پێشکەش کرد. ئەم پێشنیارە کە پێی دەڵێن “یاسای دووەمی ڕوونکاریی بەڵگەنامەکانی ئێپستین”، مافی سکاڵاکردن دەداتێ بە قوربانیان لە دژی وەزارەتی داد ئەگەر پابەند نەبووبێت بە یاساکان.
قوربانی زۆرلێدانی سێکسی کە لە دانیشتنی مانگی ئایاردا مەترسییەکەی خۆی خستەڕوو، جەختی لەسەر ئەوە کردەوە کە سیستمەکە لە دابینکردنی دادپەروەری دووربووە:
“دەوڵەمەندان و بەهێزان بەهۆی سانسۆرەکانەوە پارێزراون، بەڵام ناوی من لەبەردەم هەموو جیهاندا ئاشکرا کرا. بەڵگەکان لێرەن. سەرەڕای ئەوە، ئەوانەی دەسەڵاتیان هەیە، لەبری قبووڵکردنی بەرپرسیارێتیی خۆیان، پێیان باشترە ئێمە لە ڕووی کۆمەڵایەتی، هەستیاری و جەستەییەوە لەناوبچین.”