12 ساڵ تێپەڕی، فەرمانەکان کۆتایی نەهاتوون: پێویستە لێپرسینەوە لە تاوانی دژی مرۆڤایەتی بکرێت!

Rastinews — ئێزیدییەکان و دامودەزگا کوردییەکان لە شاری کالکاری ئەڵمانیا کۆبوونەوە و لە دوازدەیەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژیی شەنگال، کە لە 3ی ئاگۆستی 2014 ڕوویدا، بانگەوازیان بۆ کۆمەڵگای نێودەوڵەتی کرد بۆ لێپرسینەوە. لە یادکردنەوەیەکدا کە بە پێشەنگایەتی ماڵی ئێزیدیان و کۆمەڵگای کوردی ئەڵمانیا ئەنجامدرا، جەخت لەسەر ئەوە کرایەوە کە ئەم کۆمەڵکوژییە تەنها حیسابکردنەوەیەکی ڕابردوو نییە، بەڵکو فەرمانەکانی لە عەفرینەوە بۆ شەنگال هێشتا ڕاستیی ئەمڕۆن.

کۆمەڵگای کوردی ئەڵمانیا و ماڵی ئێزیدیان (خانووی ئێزیدییەکان)، بۆ دوازدەیەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژییەکەی داعش لە شەنگال لە 3ی ئاگۆستی 2014، بەرنامەیەکی فراوانی یادکردنەوەیان لە ماڵی ئێزیدیانی کالکار سازکرد. ئەم بۆنەیە کە سیاسەتمەدارانی ناوچەکە، ئەندامانی پەرلەمانی ئەڵمانیا و میوانانی زۆری تێدا بەشدار بوون، بە بەرهەمێکی هونەرمەند بەدیل ئیبراهیم کە پێشکەشی قوربانییەکان کرابوو دەستیپێکرد.

بەپێی هەواڵێک کە ڕۆژنامەنووسی ئەڵمانی ڕوکەن هاتوون تورهاللی گەیاندوویەتی، وتەکانی کردنەوەی بەرنامەکەیان سەرۆکی ماڵی ئێزیدیانی کالکار پیر ئیبراهیم شارۆ و سکرتێری گشتیی کۆمەڵگای کوردی ئەڵمانیا جاهید باشار پێشکەشکرد. هەردوو قسەکەر جەخت لەسەر ئەوە کردەوە کە پێویستە کۆمەڵکوژییەکە لەبیر نەکرێت، پاڵپشتیکردنی دۆزەرانی گیانی سالو گرنگە و پاراستنی کۆمەڵگای ئێزیدی بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشە.

جاهید باشار لە وتارەکەیدا ڕایگەیاند کۆمەڵکوژیی شەنگال بەردەوامبوونی چەندین سەدە چەوسانەوە و هەوڵی لەناوبردنی کۆمەڵگای ئایینی ئێزیدییە. باشار کە بەرگریی خۆجێیی کورد و ئێزیدی لە دژی داعشی بە ورەیانە وەسفکرد، وتی تەنها یادکردنەوە بەس نییە. ئەو ڕایگەیاند کە ناسینی کۆمەڵکوژییەکە هاوکات مانای بەرپرسیارێتیی سیاسیش دەگرێتەوە، بۆیە پاراستنی ئێزیدییەکان، ئاوەدانکردنەوەی شەنگال و ملکردنە خواردنی توندڕەویی ئیسلامی پێویستە. هەروەها سوپاسی ئەڵمانیای کرد کە ژمارەیەکی زۆری قوربانییانی کۆمەڵکوژییەکەی وەرگرتووە و پاڵپشتی خەباتی دژی داعشی کردووە.

سیاسەتمەدار و قسەکەرانی دیکەی بەشداربوو لە بەرنامەکەدا، بیریان لە تاوانی دژی مرۆڤایەتی هێنایەوە کە بۆ ماوەی دوازدە ساڵ لەمەوبەر لە شەنگال کرا و ڕایانگەیاند کۆمەڵکوژییەکە و ئازاری قوربانییەکانی نابێت هەرگیز لەبیر بکرێن. کریستۆف گێرڤێرس، فەرمانبەری بەڕێوەبردنی کالکار، ڤیبکە برێمس، سەرۆکی گروپی حیزبی سەوزەکان لە پەرلەمانی ویلایەتی نۆردراین-ڤێستفالن، د. گونتێر بێرگمان، ئەندامی ئەنجومەنی بەڕێوەبردنی حیزبی CDU لە هەمان پەرلەمان، پیتەر بلوومێنراث، قسەکەری سیاسەتی یەکگرتوویی حیزبی CDU لە پەرلەمانی ویلایەتییەکە و ڕۆژنامەنووس تۆبیاس هووخ، لە وتارەکانیاندا سەرنجیان بۆ بەرپرسیارێتیی ئەڵمانیا و کۆمەڵگای نێودەوڵەتی لە پاراستنی ئێزیدییەکان ڕاکێشا.

قسەکەران هەروەها ڕایانگەیاند کە پێویستە مۆڵەتی نیشتەجێبوونی هەمیشەیی بدرێت بە قوربانییانی کۆمەڵکوژییەکە کە لە ئەڵمانیا نیشتەجێن، پاڵپشتی ئاوەدانکردنەوەی شەنگال بکرێت و پاڵپشتی نێودەوڵەتی بەردەوام بێت بۆ دابینکردنی داهاتوویەکی ئاسوودە بۆ دانیشتوانی ناوچەکە. جگە لەمە، جەخت لەسەر ئەوەشیان کردەوە کە پێویستە خەباتێکی بەردەوام لە دژی تیرۆری ئیسلامی توندڕەو و هەموو جۆرەکانی توندڕەویی ئایینی بکرێت.

دکتۆر ئەلێکساندرا شاکی، شارەوانی کالکار، بەهۆی نەتوانینی بەشداریکردنی کەسیی، ئەندامێکی ئەنجومەنی شارەوانیی کالکاری جێگرتەوە. لە کۆتایی بەرنامەکەدا، بەڵگەنامەیەکی کورت نیشاندرا کە توندوتیژیی داعشی دژی ئێزیدییەکان لە دوازدە ساڵ لەمەوبەر و ئازاری قوربانی و دۆزەرانی گیانی سالوی گێڕایەوە. فیلمەکە هاوکات یادی هاوکاریی نێودەوڵەتی و ئەو ڕاستییەی کە کۆمەڵکوژییەکە نابێت هەرگیز لەبیر بکرێت هێنایەوە.

پیر ئیبراهیم شارۆ لە ناوی ماڵی ئێزیدیانەوە لە وتارەکەیدا ڕایگەیاند فەرمانی 74ی ئێزیدیان کە لە 3ی ئاگۆستی 2014 لە شەنگال دژی کوردە ئێزیدییەکان ئەنجامدرا، دوایین فەرمان دژی کورد و ئێزیدییەکان نەبووە، بەڵکو کۆمەڵکوژیی کورد و ئێزیدی لە عەفرین هەتا ئێستاش لەبەرچاوی جیهاندا بەردەوامە. ئەو وتی مەبەستیان لەم یادکردنەوەیە ئەوەیە ئەم کێشەیە بخەنە سەر ڕیزنامەی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی و پاڵپشتیی هاوڕێ و لایەنە سیاسییە ئەڵمانییەکان بۆ ئەم پرۆسەی کۆمەڵکوژییە بەدەستبهێنن و هەستیارییان زیاتر بکەن دژی کۆمەڵکوژی.

ڤیبکە برێمس، سەرۆکی گروپی حیزبی سەوزەکان لە پەرلەمانی NRW، سەبارەت بە کۆمەڵکوژیی ئێزیدیانی شەنگال وتی: «باوەڕم وایە ناسینی ئەم جینۆساییدە زۆر گرنگە. لەگەڵ ئەوەشدا پێویستە بارودۆخی ئێستاش بە دروستی شی بکەینەوە. ئێستا چی ڕوودەدات؟ بە بۆچوونی من هیچ بارودۆخێکی تەندروست بوونی نییە. لەبەر ئەوە پێموایە هێشتا پێویستی بە چەتری پاراستنێکی جددی هەیە. ئەم چەترە پاراستنە دەبێت لێرەوە دابینبکرێت. لای ئێمەش حیزبە ڕاستگرایانە بوونییەکان پڕوپاگەندەی دەرکردنی ئەم کەسانە دەکەن کە پێویستیان بە پاراستنە. ئێمە هەرگیز ئەم هەڵوێستە قبوڵ ناکەین.»

مەحمەد تانریڤێردی، جێگری سەرۆکی کۆمەڵگای کوردی ئەڵمانیا، ڕایگەیاند: «لەبەر کۆمەڵکوژیی ئێزیدیانی شەنگال، ئێمە کۆمەڵگای کوردی ئەڵمانیا لەگەڵ ماڵی ئێزیدیانی کالکار ئەم یادکردنەوەیەمان بەیەکەوە ڕێکخست، تاکو گەلی ئێزیدیمان بزانن ئەوەی ئەم کۆمەڵکوژییە بخرێتە سەر ڕیزنامە و لێی بپرسرێتەوە تەنها ئەرکی سەر شانی ئەوان نییە. ئەم ئەرکە هی هەموومانە. لە هەموو لایەکی کوردستان و لە دیاسپۆرای کوردیدا یادکردنەوەی ئەم کۆمەڵکوژییە ئەنجام دەدرێت. هیوادارم گەلی ئێزیدیمان کە بەهۆی ئەم کۆمەڵکوژییەوە ناچار بوون شەنگال بەجێبهێڵن، بە دڵنیاییەوە بگەڕێنەوە بۆ خاکی پیرۆزی خۆیان و بتوانن ژیانی خۆیان لەسەر خاکی خۆیان بەردەوام بکەن. هەروەها هیوادارم هێزە چەکدارە میلیشیاییەکانی شەنگال، هێزەکانی حەشدی شەعبی و هێزە پەیوەندیدارەکانی پەکەکە لە ناوچەکە دەربکرێن و شەنگال لەژێر چاودێری و پاڵپشتی ئابووریی هەرێمی کوردستان برینەکانی ساڕێژ بکات و لەسەرنوێ بنیاد بنرێتەوە.»

ڕۆژنامەنووسی ئەڵمانی تۆبیاس هووخ لە وتارەکەیدا ئاماژەی بەم خاڵە دا: «لەم پرۆسەی کۆمەڵکوژییەدا لەگەڵ کورد و ئێزیدییەکان ناسیم. وەک ڕۆژنامەنووسێک بۆ دەرخستنی ئەم کۆمەڵکوژییە کارم کرد. هەروەها لە پرۆسەی بنیادنانی ماڵی ئێزیدیانی کالکار پاش ئەم کۆمەڵکوژییەش بەشداریم کرد. پێویستە هەڕەشەی تیرۆری ئیسلامی توندڕەو لەسەر ژیانی ئێزیدییەکان دەرببڕدرێت. پێویستە بە شێوەیەکی سەلامەت گەڕانەوەی گەلی شەنگال لە کەمپەکانی پەنابەرانەوە دابینبکرێت و بە پرۆژە ئابووری و کۆمەڵایەتییەکان پاڵپشتی بکرێن، بەتایبەتی پاڵپشتیکردنی پەروەردەی گەنجانی نەوەی نوێی ئێزیدی.»

جەمال ئیسماعیل خەلیل، دۆزەرانی گیانی سالوی خانە سووری شەنگال، چیرۆکی چاوپێکەوتنەکەیان لەگەڵ بابا شێخ و سەرۆک مەسعوود بارزانی بۆ ڕزگارکردنی ئێزیدییەکان لە کۆمەڵکوژییەکە بەم شێوەیە گێڕایەوە: «کاتێک کۆمەڵکوژیی شەنگال ڕوویدا، ئێمە لەگەڵ بابا شێخ بۆ داواکردنی یارمەتی چوینە لای سەرۆک مەسعوود بارزانی. سەرۆک بارزانی زۆر ورەبەخش بوو. بابا شێخ بە گریانەوە باوەشی پێکرد و بە سەرۆک بارزانی گوت: 'ئایینی ئێزیدی کۆتایی هات.' سەرۆک بارزانی وەڵامی دایەوە: 'هەتا کوردستان بوونی هەبێت، ئایینی ئێزیدیش بوونی دەبێت. تەنانەت ئەگەر جلوبەرگی لەبەرمم بفرۆشم، هەموو هەوڵم دەدەم بۆ ڕزگارکردنی کچە ئێزیدییەکانمان لە دەستی داعش. ئەگەر ئێستا فڕۆکەیەکم لادەست بووایە، خۆم بەرەو شەنگال دەفڕیم و یەکسەر دەستێوەردان دەکرد. دڵنیابن هەتا شەنگال ئازاد نەبێت منیش ناگەڕێمەوە ماڵەوە و لەگەڵ هێزەکانی پێشمەرگە لە پێشەنگی شەڕدا شوێنمان دەگرین.' سەرۆک بارزانی بەڵێنەکەی خۆی بەجێهێنا و 3 هەزار کچمانی لە دەستی داعش بە دانی فیدیە ڕزگارکرد. دەوڵەتی عێراق سەرەڕای ئەم هەموو ئیمکاناتەی هەیبوو، تەنانەت شلینگێکی نەدا بۆ ڕزگارکردنی کچەکانمان. ئەڵمانیاش پەڕگەی جینۆسایدی ئێزیدییان بە جددی وەرگرت و پابەندی نیشاندا. لەبەر ئەوە سوپاسی دەوڵەتی ئەڵمانیا دەکەین. هەتا ئێستا لەگەڵ ئەڵمانیا، 23 دەوڵەت بە فەرمی جینۆسایدی دژی ئێزیدییان ناساندووە. یەکەم جار هەرێمی کوردستان بوو کە بە فەرمی قبووڵی کرد ئەوەی ڕوویدا جینۆسایدە. بەڵام عێراق هێشتا ئەمە قبووڵ ناکات. ئەمە بارودۆخێکی زۆر ئازاردەرە. کاتێک وڵاتێک کە بە فەرمی هاوڵاتیبوونی تۆی تێدایە، هێشتا بە فەرمی دانی بەم جینۆسایدە گەورەیە نانێت کە بەرامبەر بە تۆ ڕوویداوە، ئیتر هیچ چاوەڕوانییەکت لێی نامێنێت.'»

خوناف حەجۆ، سەرۆکی کۆمەڵەی ڕۆناهی بۆخومی ئەڵمانیا، سەبارەت بە کۆمەڵکوژیی ئێزیدیان وتی: «ئەمڕۆ ئێمە بەبۆنەی دوازدەیەمین ساڵیادی کۆمەڵکوژیی ئێزیدیانی شەنگال کۆبووینەوە. پێش هەموو شتێک دەمەوێت ئەمە بڵێم: ئێمە کورد پرۆسەی کۆمەڵکوژییمان تێپەڕنەکردووە، کۆمەڵکوژی هێشتا لە هەموو پارچەیەکی خاکەکەماندا بەردەوامە. ئێمە لە یەکەم ڕۆژەوە هەتا ئێستا پەیوەندیمان لەگەڵ لایەنە سیاسییەکانی ئەڵمانیا و وڵاتانی جیاجیای ئەوروپا گرتووەتەوە، هەستیارییمان لەم بارەیەوە بەرزکردووەتەوە و پاڵپشتیمان بەدەستهێناوە. ئێمە کورد لەگەڵ کۆمەڵگای ئێزیدیمان شان بەشانی یەک ئەم کارە ئەنجامداوە. بەوانەی ئەم کۆمەڵکوژییانە دژی کورد ڕەوا دەبینن، دەڵێین: کۆتایی بە سیاسەتی پیسی کۆمەڵکوژیتان دژی کورد بهێنن. ئێمە پاش سەد ساڵیش دەستمان لە دۆزی کوردی هەڵنەگرتووە و هەڵشی ناگرین. لەوانەیە ئێستا لە کوردستانێکی گەورەی سەربەخۆ دوور بین، بەڵام لە خۆبەڕێوەبردنی هەر پارچەیەک لە خاکەکەمان نزیکین. ئێمە گەلێک نین کە داوای شەڕ و لێبوردن بکەین، بەڵکو گەلێکین کە دەمانەوێت لە ئاشتیدا بژین و لەسەر بنەمای مافی خۆمان لەسەر خاکی خۆمان بژین.»