دادگای ئەمریکا: هێرشبەرەی سەلمان روشدی بە تیرۆر تاوانبار کرا

Rastinews — دادگایەک لە ئەمریکا، ئەو کەسەی لە ساڵی 2022دا بە چەقۆ هێرشی کردە سەر سەلمان روشدی، نووسەری ئینگلیزی-ئەمریکی لەدایکبووی هیندستان کە بە نووسینی کتێبی "ئایەتەکانی شەیتان" ناڕەزایەتی جیهانی ئیسلامی وروژاندبوو، لە هەموو تاوانەکانیدا تاوانبار کرد، لەوانە "بەشداریکردن لە کردەیەکی تیرۆریستی نێودەوڵەتی".

هادی مەتەر، ئەو کەسەی سەلمان روشدی لە بۆنەیەکی ساڵی 2022دا بە چەقۆ برین‌دار کرد و بووە هۆی لەدەستدانی بینایی یەکێک لە چاوەکانی، لەلایەن دادگایەکی فیدرالی ئەمریکاوە بە تاوانی تیرۆریزم تاوانبار کرا. بەپێی گوتەی دادستانەکان، هێرشەکە پەیوەندیدار بوو بە هەڕەشەی کوشتنێک کە ساڵانێکە روشدی لەبەر رۆمانەکەی "ئایەتەکانی شەیتان" ڕووبەڕووی بووەتەوە.

دۆزی هادی مەتەر، هاوڵاتییەکی ئەمریکی ڕەگەزی لوبنانی کە هێرشی چەقۆیی کردە سەر روشدی لە ساڵی 2022، لە شاری نیویۆرک لێکۆڵینەوەی بۆ کرا.

لە دادگاکەی شاری بافەلۆی نیویۆرک، دەستەی دادوەران دوای نزیکەی دوو کاتژمێر گفتوگۆ، مەتەری 28 ساڵان لە هەموو سێ تاوانەکەی تاوانبار کرد. مەتەر بە هەوڵدان بۆ پشتگیری ماددی بە حزبوڵڵای لوبنان کە ئێران پشتگیرییان لێ دەکات و ئەمریکا وەک ڕێکخراوی تیرۆریستی دەیناسێنێت، بەشداریکردن لە کردەیەکی تیرۆریستی نێودەوڵەتی، و پێشکەشکردنی پشتگیری ماددی بە تیرۆریستان تاوانبار کرا.

مەتەر پێشتر لەبەر هەمان هێرش لە دادگای ئیالەتی نیویۆرک بە هەوڵدان بۆ کوشتن تاوانبار کرابوو و 25 ساڵ زیندانی درابووە. ئێستا دوای تاوانبارکردنی لە دادگای فیدرالیدا، مەتەر ڕووبەڕووی زیندانی هەتاهەتایی دەبێتەوە، و چاوەڕوان دەکرێت لە 3ی تشرینی دووەم سزاکەی ڕابگەیەندرێت.

لە دۆزە فیدرالییەکەدا کە زیاتر لە هەفتەیەک خایاند، سەلمان روشدی، تەمەن 79 ساڵ، وەک شایەت لەلایەن دادستانییەوە شایەتی دا. لایەنی بەرگریش هیچ شایەتێکی نەهێنایە کورسی شایەتی، تەنانەت مەتەریش.

"بەهۆی 'ئایەتەکانی شەیتان'ەوە فەتوای کوشتنی دەرچووبوو"

روشدی لەو کاتەوەی ساڵی 1988 چوارەم رۆمانی خۆی بەناوی "ئایەتەکانی شەیتان" بڵاوکردەوە، ڕووبەڕووی هەڕەشەی کوشتن بووە. ئایەتوڵڵا خومەینی، ڕابەری ئایینی ئێران لەو کاتەدا، کتێبەکەی بە سووکایەتی بە ئایین ناوبرد و لە ساڵی 1989 فەتوایەکی دەرکرد کە داوای کوشتنی روشدی و ئەو کەسانەی ڕۆڵیان لە بڵاوکردنەوەی کتێبەکەدا هەبوو دەکرد.

دوای دەرچوونی فەتواکە، خەڵاتێکی ملیۆنان دۆلاری بۆ کوشتنی روشدی دانرا. هیتوشی ئیگاراشی، وەرگێڕی ژاپۆنی کتێبەکە، لە ساڵی 1991دا کوژرا.

حکومەتی ئێران لە ساڵی 1998دا خۆی لە فەتواکە دوورخستەوە، بەڵام بەپێی دادستانی ئەمریکا، فەتواکە لە ساڵی 2006دا لەلایەن سکرتێری گشتی حزبوڵڵاوە پشتگیری کرا، و لە ساڵی 2017دا عەلی خامنەیی، جێنشینی خومەینی، دووبارە پشتڕاستی کردەوە.

بەپێی بەڵگەنامەکانی دادستانەکان، مەتەر پێش هێرشکردنە سەر روشدی، زیاتر لە ساڵێک لێکۆڵینەوەی سەبارەت بە فەتواکە کردووە. مەتەر لە 12ی ئاگۆستی 2022دا، کاتێک روشدی سەرکەوتبووە سەکۆ بۆ قسەکردن لە دامەزراوەی چاتاکوا لە شاری مەیڤیلی نیویۆرک، هێرشی بۆ کرد.

روشدی لە سەر، مل، لەش و دەستی چەپیدا زیاتر لە 10 جار بە چەقۆ لێدرا. نووسەرە لەدایکبووی هیندستانەکە بەهۆی هێرشەکەوە بینایی چاوی ڕاستی لەدەستدا و ئیزانی ناوەوەشی تووشی زیان بوو. لە هێرشەکەدا کەسێکی دیکەش برین‌دار بوو. مەتەر لەلایەن بینەرانی هۆڵەکەوە گیرا و کۆنترۆڵ کرا.

مەتەر کە لە ئەمریکا لەدایک بووە و هاوڵاتیێتی لوبنانیشی هەیە، لە شوباتی 2025دا لە دادگای ئیالەتیدا بە هەوڵدان بۆ کوشتن تاوانبار کرابوو، و سێ مانگ دوای ئەوە سزای 25 ساڵ زیندانی بۆ دیاری کرا.

روشدی دوای دەرچوونی فەتواکە نزیکەی 10 ساڵ لەژێر پاراستنی پۆلیسی بەریتانیادا بە نهێنی ژیاوە، پاشان چووە نیویۆرک نیشتەجێ بوو. نووسەرەکە لە ساڵی 2024دا یادەوەرییەکانی خۆی بەناوی "Knife: Meditations After an Attempted Murder" بڵاوکردەوە کە تیایدا باسی هێرشەکە، پرۆسەی چاکبوونەوە و کاریگەرییە دەروونییەکانی ئەو ڕووداوەی کردووە.