بەرپرسانی هەڵاتووی حزبوللە بە خێرایی جارێکی تر دادگاییکران و بەراتکران: داشکاندنی ‘هەڵسوکەوتی باش’ بۆ 183 کوشتن

Rastinews — بەرپرسانی هەڵاتووی ڕێکخراوی حزبوللە بە خێرایی جارێکی تر دادگاییکران و بەراتکران:

داشکاندنی ‘هەڵسوکەوتی باش’ بۆ 183 کوشتن

ئەدیب گوموش و جەمال توتار، دوو بەرپرسی ڕێکخراوی حزبوللە کە بەرپرسیار دانرابوون لە کوشتنی 183 کەس لە کوشتنە ‘کەسە نەناسراوەکان’ی دەیەی 1990، لە دادگاییکردنەوەیەک کە وەک ‘یاسایەکی تایبەت بە کەس’ وایان لێهات، تەنها بە 6 ساڵ زیندان تاوانبار کران و ئازاد بوونەوە. لە دۆسیەیەکدا کە لە خێزانی قوربانیان شاردرایەوە، بۆ ئەم دوو تۆمەتبارە کە بۆ ماوەی 15 ساڵ هەڵاتوو بوون، داشکاندنی ‘هەڵسوکەوتی باش’یش جێبەجێکرا.

سەودا کاراجا، پەرلەمانتاری پارتی ئیمەک (EMEP) لە گازیانتێپ، بڕیاری دادگای سزای قورسی ژمارە 6ی ئامەدی دەربارەی دوو کەسایەتیی بەرزی حزبوللە، ئەدیب گوموش و جەمال توتار، بردییە بەردەم ئەجێندای پەرلەمانی تورکیا (TBMM).

کاراجا داواکارییەکی نووسراوی پێشکەش بە سەرۆکایەتی TBMM کرد بۆ وەڵامدانەوەی وەزیری دادگوستی ئاکین گورلێک، و ڕایگەیاند کە ئەو بڕیارەی دەربارەی بەرپرسانی ئەم ڕێکخراوە دەرچووە کە لە دەیەی 1990 لە شارەکانی باتمان، مێردین و ئامەد بە زۆربوونی تاوانی کوشتن، بریندارکردن و ئەشکەنجە ناسراوە، بووەتە هۆی گفتوگۆیەکی بەربڵاو لە کۆمەڵگادا.

‘تەنها بە ئەندامێتی ڕێکخراو سزا دران’

سەودا کاراجا لە داواکارییەکەیدا ڕوونیکردەوە کە دادگا تۆمەتبارانی تاوانە قورسەکانی تەنها بە تاوانی ‘ئەندامێتی ڕێکخراو’ سزادا، هەروەها لە بڕیارەکەدا داشکاندنی هەڵسوکەوتی باشیشی بۆ تۆمەتبارانێک جێبەجێکرد کە لە ساڵی 2011ەوە هەڵاتوو بوون.

کاراجا پێیوابوو ئەم بۆچوونە لە ڕووی یاسایی و ویژدانییەوە پێویستی بە ڕوونکردنەوە هەیە.

ڕەخنە لە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی دادگای دەستووری

لە داواکارییەکەدا ئاماژە بە بڕیاری دادگای دەستووری (AYM) لە ساڵی 2019 کرا، کە بۆ چەند تۆمەتباری حزبوللە کە لە دادگا سەربازییەکاندا دادگایی کرابوون، بڕیاری ‘پێشێلکردنی مافی دادگاییکردنی دادپەروەرانە’ی دەرکرد.

کاراجا ڕایگەیاند کە دادگاییکردنەوە دەبووایە تەنها بۆ ئەو کەسانە بەکاربهێنرێت کە دادگای دەستووری بڕیاری پێشێلکردنی بۆ دەرکردبوون، بەڵام تۆمەتبارانی دیکەی حزبوللە کە لە دەرەوەی ئەم بڕیارە بوون، ئەوانیش سوودیان لە دادگاییکردنەوە وەرگرت و جێبەجێکردنی سزاکانیان ڕاگیرا و ئازاد کران. کاراجا ڕایگەیاند ئەم شێوازە لە هیچ دۆسیەیەکی ڕێکخراوێکی دیکەدا نەبینراوە، و ئەم بارودۆخە بووەتە ‘ڕێوشوێنێکی تایبەت بۆ حزبوللە’.

‘لە ماوەی 3.5 مانگدا بڕیاری بەراتکردن دەرچوو’

کاراجا یادی خستەوە کە ئەدیب گوموش، یەکێک لە بەرپرسە بەرزەکانی حزبوللە، لەگەڵ جەمال توتار کە وەک بەرپرسی لقی سەربازیی ڕێکخراوەکە ناسراوە، دوای ئازادبوونیان لە ساڵی 2011 چوونەتە دەرەوەی وڵات.

کاراجا ڕایگەیاند کە سەرەڕای نەبوونی هیچ بڕیارێکی دادگاییکردنەوە لەلایەن دادگای دەستوورییەوە دەربارەی ئەمانە، بەپێی داواکاری پارێزەرەکانیان پرۆسەی دادگاییکردنەوە لە دادگای سزای قورسی ژمارە 6ی ئامەد دەستیپێکرد، و تۆمەتبارانێک کە دەزانرا لە دەرەوەی وڵاتن، لە ڕێگەی سیستەمی SEGBİS ەوە لە باتمانەوە بەشدارییان لە دادگاکە کرد.

کاراجا ڕایگەیاند دادگا لە ماوەی نزیکەی سێ مانگ و نیوێکدا، بەهۆی ‘نەبوونی بەڵگەی بەرچاو’ بڕیاری بەراتکردنی دەرکرد بۆ کوشتنەکانێک کە پێشتر دانپیانەنابوون و لە دادگاییکردنە درێژخایەنەکاندا هەڵسەنگێنرابوون. هەروەها دادگا بە پاساوی ‘حزبوللە تەنها یەک ڕابەری هەبووە’، تۆمەتبارانی لە تاوانی بەڕێوەبردنی ڕێکخراویش بەرات کرد.

‘خزمی قوربانیان لە پرۆسەکە دەرخران’

کاراجا ڕایگەیاند لە پرۆسەی دادگاییکردندا خزمی ئەو کەسانەی کوژراون نەکرانە لایەنی دۆسیەکە، بەمەش مافی تانەکردنیان بە شێوەیەکی کردەیی لەناوبرا.

کاراجا یادی کوشتنی نامق تارانجی، نوێنەری گۆڤاری گەرچەک لە ئامەد، لە ساڵی 1992، و کوشتنی مەحمەد سنجار، پەرلەمانتاری پارتی دەپ لە مێردین، خستەوە، و ڕایگەیاند کە لە کاتێکدا چارەسەری دیموکراتیکی کێشەی کورد لە باسکردندایە، ئەم بڕیارانە ویژدانی گشتی برینداردەکەن.

‘بۆچی هیچ لێپرسینەوەیەک لە دژی کارمەندانی حکومەت نەکرا؟’

کاراجا ڕایگەیاند لە چەند ڕاپۆرتی فەرمیدا، بەتایبەت ڕاپۆرتی کۆمیسیۆنی توێژینەوەی کوشتنە نەناسراوەکانی TBMM، ئاماژە بە پەیوەندی نێوان حزبوللە و هەندێک کارمەندی حکومەت کراوە، بەڵام هەتا ئێستا هیچ لێکۆڵینەوەیەکی کاریگەر لە دژیان نەکراوە، و کاراجا ڕەخنەی لەمە گرت.

10 پرسیار بۆ وەزیر گورلێک

کاراجا لە داواکارییەکەیدا ئەم پرسیارانەی خستە بەردەم وەزیری دادگوستی ئاکین گورلێک:

1. ئایا بۆ داواکاری دادگاییکردنەوەی بەرپرسانی حزبوللە، ئەدیب گوموش و جەمال توتار، هیچ بڕیارێکی دادگای دەستووری هەیە؟ هۆکاری جێبەجێکردنی بڕیارەکانی دادگای دەستووری بە شێوەیەکی ‘تایبەت بە کەس’ بۆ تۆمەتبارانی حزبوللە چییە؟

2. لە کاتێکدا بڕیارەکانی دادگای دەستووری بۆ سەدان کەس، وەک سیاسەتمەدارانی کورد و بەندکراوانی گەزی، لەلایەن دادگا خۆماڵییەکانەوە جێبەجێ نابێت، وەزارەتەکەتان چۆن هەڵدەسەنگێنێت کە بۆ تۆمەتبارانی حزبوللە هەموو یاساکان لار دەکرێنەوە؟

3. بڕیاری بەراتکردنی تۆمەتبارانێک کە چەندین کوشتن، بریندارکردن و ئەشکەنجەیان سەلمێنراوە و بە بڕیاری دادگاکانی پێشوو تاوانباربوونیان جێگیر ببووە، لە ماوەی تەنها 3.5 مانگدا و بەهۆی ‘نەبوونی بەڵگەی بەرچاو’، وەزارەتەکەتان چۆن هەڵدەسەنگێنێت؟

4. جێبەجێکردنی داشکاندنی هەڵسوکەوتی باش بۆ ئەم تۆمەتبارانە چ ڕوونکردنەوەیەکی یاسایی و ویژدانی هەیە؟

5. ئەنجامدانی پرۆسەی دادگاییکردن بەبێ ئاگاداری خزمی ئەو کەسانەی کە ئەدیب گوموش و جەمال توتار بەرپرسیاری کوشتنیانن، چ ڕوونکردنەوەیەکی هەیە؟ ئایا وەزارەتەکەتان لێکۆڵینەوەیەکی لەم بارەیەوە کردووە؟

6. چۆن بووە کە تۆمەتبارانێک کە ساڵانێکی زۆرە هەڵاتوون و بە بولتێنی سوور داوای دەستگیرکردنیان کراوە، توانیویانە لە ڕێگەی سیستەمی SEGBİS ەوە لە باتمانەوە بەشداری دادگاکە بکەن؟

7. ئایا دۆسیەکانی کوشتنەکانی حزبوللە لە دەیەی 1990، بەتایبەت کوشتنی ڕۆژنامەنووس نامق تارانجی و پەرلەمانتاری دەپ مەحمەد سنجار، بەم بڕیارە دووچاری مەترسی ‘بەسەرچوونی ماوەی یاسایی’ بوونەتەوە؟

8. ژمارەی گشتی تۆمەتبارانی حزبوللە کە بەهۆی بڕیارەکانی دادگای دەستووری دەربارەی پێشێلکردنی مافی دادگاییکردنی دادپەروەرانە بەهۆی دادوەری سەربازییەوە ئازادکراون و پاشان هەڵاتوون، چەندە؟ بڕیاری دەستگیرکردنی چەندێکیان جێبەجێکراوە؟

9. ئایا لە دژی کارمەند و بەڕێوەبەرانی حکومی کە لە ڕاپۆرتە فەرمییەکاندا، بەتایبەت ڕاپۆرتی کۆمیسیۆنی توێژینەوەی کوشتنە نەناسراوەکانی TBMM، وەک پشتیوان، چاولێکەر یان ڕێنماییکەری ڕێکخراوی تیرۆریستی حزبوللە لە دەیەی 1990دا ناوبراون، هەتا ئێستا هیچ لێکۆڵینەوەیەک کراوە؟ ئەم چەکی پارێزەرە کەی لادەبردرێت؟

10. ئایا لقی بەڕێوەبردنی توێژینەوەی کوشتنە نەناسراوەکان کە پەیوەستە بە وەزارەتەکەتان، دۆسیەکانی کوشتنی حزبوللەی چاولێکردووە؟ ئەگەر چاولێکردبێت، ئەنجامەکەی چیبووە؟

سەرچاوە: ئێڤرێنسەل