Bihayên jiyanê li Îranê zêde dibin: Enflasyon nêzî sedî 70 bû

Rastinews — Krîza aborî ya Îranê her diçe kûr dibe. Sedema vê şer û talûkeya aborî ye. Di tebaxê de enflasyona salane gihîşt sedî 69,9. Bihayên xwarinê zêde bûn, gihîştin sedî 128. Kêmbûna nirxê rîalê rewşê xerabtir dike. Ev rewş bi taybetî kesên kêmdaramet aciz dike. Li Tehranê ditirsin ku aloziyên aborî dîsa bibin sedema xwepêşandanan li kolanan.

Kêşeyên aborî yên Îranê ji demek dirêj ve berdewam in. Şer û embargoyan ev rewş kûrtir kirine.

Li gorî daneyên Navenda Îstatîstîkê ya Îranê, enflasyona salane ya tebaxê gihîşt sedî 69,9. Bihayên li gorî heman meha sala borî sedî 89 zêde bûn. Enflasyona mehane jî sedî 3,4 hate tomarkirin.

Rewşa herî xerab li ser hewcedariyên bingehîn xuya dibe. Bihayên xwarin, vexwarin û titûnê di salekê de bi qasî sedî 128 zêde bûn. Zêdebûna bihayê rûn û zeyt derbasî sedî 258 bû.

Enflasyona bilind bi taybetî li kesên kêmdaramet dixe. Li gorî daneyan, enflasyona salane li nav koman kêmdaramet digihîje sedî 78,3.

Zêdekirinê meaş helandin

Li destpêka salê, li Îranê zêdekirinek bi qasî sedî 60 li meaşê kêmtirîn hat kirin. Lê belê enflasyona bilind û kêmbûna nirxê rîalê li hember dolarê, piraniya vê zêdekirinê di demek kurt de heland.

Nirxê meaşê kêmtirîn di dawiya adarê de bi qasî 105 dolar bû. Bi ser kêmbûna rîalê, ev nirx daket gihîşt asta 86 dolaran.

Di rojnameyên Îranê de jî heman rewş tê nîşandan. Hejmara malbatên ku xwarina goşt û mirîşkê kêm dikin zêde dibe. Fêkî û berhemên şîr jî ji bo gelek malbatan her diçe biha dibin.

Bazirganiya derve jî teng bû

Alîyek din ê krîzê di bazirganiya derve de xuya dibe.

Serokkomar Mesûd Pezeşkiyan ragihand ku bazirganiya derve ya Îranê ji ber embargoyan û tengasiya deryayî ya Amerîkayê sedî 35 daketiye.

Windabûna dahatiyên neftê, pirsgirêkên hilberînê û ji nû ve avakirina avahiyên ku di şer de zirar dîtine, giraniya darayî ya ser hikûmetê zêdetir dikin.

Hikûmeta Îranê ji aliyek ve hewl dide vekirina bûtçeyê kontrol bike, ji aliyê din ve neçar e piştgiriya dewletê ya li ser hewcedariyên bingehîn bidomîne.

Benzîn dîsa bû mijara sereke

Yek ji mijarên herî hessas ên li pêş hikûmeta Tehranê bihayê benzînê ye.

Xerckirina rojane ya benzînê li Îranê derbasî hilberînê bûye. Ev rewş hikûmetê ber bi rêzikên nû ve dide. Lê belê ji ber tirsa reaksiyonek civakî ya li dijî zêdekirinek muhtemel a bihayê benzînê, hikûmet vê carê baldar tevdigere.

Sedema vê ya bingehîn tişta ku di demek nêzîk de qewimîye.

Di sermawaza 2019an de li Îranê zêdekirina bihayê benzînê bû sedema xwepêşandanên li seranserê welêt. Ev xwepêşandan di demek kurt de bûn çalakiyên li dijî hikûmetê.

Krîza aborî dîsa dê bighêje kolanan?

Xema rastî ya Tehranê li vir dest pê dike.

Di daxuyaniyên dawî yên berpirsên Îranî de, îhtîmala ku giranbihayî, bêkarî û bihayê sotemeniyê bibin sedema reaksiyona civakî, bêtir tê gotin.

Fermandarê Hêza Ewlehiyê ya Îranê Ehmed Riza Radan jî tengasiya debara jiyanê, aborî, bêkarî û bihayê benzînê wek mijarên ku dikarin nearamiya civakî bidin destpêkirin bi nav kir.

Bîranîna hikûmeta Îranê li ser vê mijarê hê taze ye.

Di berfanbara 2025an de esnafên bazarê yên Tehranê, ji ber kêmbûna bilez a nirxê rîalê û giranbihayiya jiyanê, xwepêşandan dan destpêkirin. Ev xwepêşandan zû belav bûn bo bajarên din. Xwepêşandanên ku bi daxwazên aborî dest pê kiribûn, paşê bûn xwepêşandan ku slogan û gotinên siyasî jî tê de hebûn.

Di mehên borî de nîşaneyên aborî başnebûn.

Enflasyon gihîşt sînorê sedî 70. Bihayên xwarinê di salekê de ji du qatan zêdetir bûn. Rîal her diçe nirxê xwe winda dike. Bazirganiya derve teng dibe, bihayê benzînê jî dîsa dibe mijara nîqaşê.

Ji ber vê yekê li Tehranê êdî ne tenê hejmarên enflasyonê, her wiha îhtîmala ku giranbihayiya jiyanê dîsa bighêje kolanan jî ji nêz ve tê şopandin.