سه شرط کتائب حزبالله عراق برای خلع سلاح: خروج آمریکا و ارتش ترکیه، انحلال پیشمرگه
کتائب حزبالله عراق که به ایران نزدیک است، در میان بحثها بر سر قرار گرفتن سلاحها تحت کنترل دولت، شرطهای خود را اعلام کرد. این گروه خواستار خروج کامل نیروهای آمریکایی و ترکیه
Rastinewsکتائب حزبالله عراق که به ایران نزدیک است، در جریان بحثهای جاری بر سر قرار گرفتن سلاحها تحت کنترل انحصاری دولت، شرطهای خود را اعلام کرد. این گروه ضمن مطالبه خروج کامل نیروهای آمریکایی و ترکیهای از عراق، خواستار انحلال پیشمرگه، نیروی امنیتی مصوب قانون اساسی اقلیم کردستان، نیز شد. کتائب حزبالله همچنین به دولت نخستوزیر تازهکار علی فالح الزیدی هشدار داد که «صبرمان رو به پایان است».
در حالی که بحث بر سر انحصار سلاح در دست دولت عراق ادامه دارد، کتائب حزبالله عراق که به ایران نزدیک است، سه شرط برای همکاری با دولت بغداد مطرح کرد.
مسئول امنیتی کتائب حزبالله، ابومجاهد آصف، در پیامی خواستار خروج کامل نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی ارتش ترکیه در خاک عراق و انحلال نیروهای پیشمرگه شد.
در این بیانیه، لحنی تند نیز علیه دولت تازه رویکارآمده علی فالح الزیدی بهکار رفته بود.
شرط نخست: خروج کامل آمریکا
نخستین شرط کتائب حزبالله، پایان کامل حضور نظامی آمریکا در عراق است.
از نظر این گروه، خروج نیروهای آمریکایی صرفاً از پایگاهها کافی نیست. آنها خواستار پایان کامل حضور نظامی آمریکا در خاک و حریم هوایی عراق و تضمینی برای بازنگشتن نیروهای آمریکایی در آینده هستند.
در این بیانیه همچنین خواسته شده تصمیمهای سیاسی و اقتصادی عراق از «سلطه آمریکا» رها شود.
حضور نظامی آمریکا در عراق مدتهاست یکی از دلایل اصلی گروههای شیعی نزدیک به ایران بوده است. کتائب حزبالله نیز حضور نیروهای آمریکایی را نقض حاکمیت عراق میداند و بحث آینده سلاحهای خود را به همین پرونده گره میزند.
شرط دوم: خروج ارتش ترکیه از عراق
نشانه دومین شرط کتائب حزبالله، ترکیه است.
این گروه خواستار خروج کامل نیروهای مسلح ترکیه از خاک عراق شد.
ترکیه در چارچوب عملیاتهای فرامرزی خود علیه حزب کارگران کردستان (پکک)، در نقاط نظامی متعددی، بهویژه در محدوده اقلیم کردستان، مستقر است. آنکارا این حضور را با استناد به امنیت مرزی و مبارزه با پکک توجیه میکند، در حالی که دولت بغداد در گذشته به برخی از این عملیاتها با استناد به نقض حاکمیت واکنش نشان داده است.
کتائب حزبالله حضور نظامی آمریکا و ترکیه را ذیل یک عنوان مشترک، یعنی «نیروهای بیگانه»، ارزیابی میکند.
به باور این گروه، پیش از آنکه از گروههای مسلح عراقی خواسته شود سلاحهای خود را تحویل دولت دهند، باید نخست نیروهای خارجی از خاک عراق خارج شوند.
جنجالیترین شرط: انحلال پیشمرگه
سومین شرط کتائب حزبالله مستقیماً به اقلیم کردستان مربوط میشود.
این گروه برای همکاری با بغداد در زمینه خلع سلاح و مسائل امنیتی، خواستار انحلال نیروهای پیشمرگه شد.
این خواسته از نظر حقوقی با دو شرط دیگر تفاوت اساسی دارد.
نیروهای آمریکایی و ترکیهای از منظر عراق، نیروهای نظامی بیگانهاند، حال آنکه پیشمرگه بخشی از ساختار رسمی امنیتی اقلیم کردستان است.
ماده ۱۲۱ قانون اساسی سال ۲۰۰۵ عراق به مناطق فدرال اجازه میدهد نیروهای امنیتی داخلی خود را تشکیل دهند. این ماده بهطور صریح پلیس، نیروهای امنیتی و نیروهای محافظ منطقهای را به رسمیت میشناسد.
یکی از پایههای جایگاه حقوقی پیشمرگه نیز همین اصل قانون اساسی است.
از این رو، مطالبه کتائب حزبالله برای انحلال پیشمرگه، صرفاً درباره سرنوشت یک نیروی مسلح نیست؛ این خواسته مستقیماً به اختیارات قانوناساسی اقلیم کردستان و نظام فدرال عراق نیز دست میزند.
بحث سلاح در عراق داغتر میشود
یکی از موضوعات پرمناقشه در عراق طی سالهای اخیر، سرنوشت نیروهای مسلحی است که خارج از چارچوب دولت یا در همتنیده با نهادهای دولتی فعالیت میکنند.
پس از تصرف بخش گستردهای از خاک عراق توسط داعش در سال ۲۰۱۴، حشد الشعبی به دنبال فراخوان بسیج عمومی آیتالله علی سیستانی، مرجع دینی شیعیان، شکل گرفت و در سالهای بعدی جنگ، به یکی از ارکان مهم نظام امنیتی عراق تبدیل شد.
حشد الشعبی بعدها جایگاه قانونی یافت و در بودجه دولت گنجانده شد.
با این حال، حفظ ساختار فرماندهی، روابط سیاسی و پیوندهای منطقهای مستقل برخی گروههای زیرمجموعه حشد الشعبی، همچنان برای بغداد چالشبرانگیز مانده است.
اتهامهایی مبنی بر فعالیت نظامی گروههای نزدیک به ایران بدون اطلاع یا تأیید دولت عراق، در کانون بحث «سلاح فقط باید در دست دولت باشد» قرار دارد.
کتائب حزبالله عراق و جنبش النجباء از جمله گروههای اصلیای هستند که تاکنون از تحویل سلاح خود به دولت خودداری کردهاند.
بیانیه اخیر کتائب حزبالله دامنه این بحث را گستردهتر کرده است. این گروه اکنون آینده سلاح خود را نه فقط به خروج نیروهای آمریکایی، بلکه به حضور نظامی ترکیه در عراق و سرنوشت پیشمرگه نیز گره زده است.
به نخستوزیر زیدی: صد روز تحمل کردیم
یکی از تندترین بخشهای بیانیه، خطاب به نخستوزیر علی فالح الزیدی بود.
ابومجاهد آصف صد روز نخست دولت جدید را هدف قرار داد و گفت در این مدت نسبت به سیاستهای نخستوزیر «تحمل» کردهاند.
آصف با متهم کردن زیدی به بیتوجهی به توصیههای سیاسی، گفت:
«علی زیدی به توصیههای سیاسی گوش نداد و به جای آن، به طرفهای دیگر و تام براک، نماینده آمریکا، تکیه کرد.»
در کانون اعتراض کتائب حزبالله به دولت، عملیاتهای امنیتی اخیر نیز قرار دارد.
آصف دولت بغداد را متهم کرد که به خانههای افراد مرتبط با گروههای مسلح یورش میبرد. به گفته او، در این عملیاتها «خانوادههای شهدا، مجروحان و اعضای مقاومت» مورد ارعاب قرار گرفتهاند.
او سپس به دولت هشدار داد:
«صبر ما در برابر این اقدامات آزاردهنده و غیرمسئولانه رو به پایان است.»
آصف بدون ذکر نام، از کسانی که «برادران بزرگ و خردمند» خواند خواست وارد عمل شوند. او دلیل این فراخوان را جلوگیری از بروز یک «خلأ امنیتی» تازه در کشور عنوان کرد.
کتائب حزبالله عراق کیست؟
کتائب حزبالله عراق یکی از قدرتمندترین گروههای مسلح شیعی نزدیک به ایران است که پس از سقوط رژیم صدام حسین در سال ۲۰۰۳ شکل گرفت.
ابومهدی المهندس نقش مهمی در رشد این گروه ایفا کرد.
المهندس که روابط نزدیکی با نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران داشت، در سالهای بعد به یکی از تأثیرگذارترین چهرههای حشد الشعبی تبدیل شد.
کتائب حزبالله بهویژه با حملات علیه نیروهای آمریکایی و ائتلاف بینالمللی شناخته شد.
این گروه از نظر ایدئولوژیک به اندیشه ولایت فقیه در ایران نزدیک است و پایان دادن به نفوذ نظامی و سیاسی آمریکا در عراق را یکی از اهداف اصلی خود میداند.
با تصرف موصل توسط داعش در سال ۲۰۱۴ و پیشروی این گروه به سمت بغداد، کتائب حزبالله به یکی از نیروهای مهم حشد الشعبی در جنگ با داعش بدل شد.
این دوره وزن این گروه در معادله امنیتی عراق را نیز افزایش داد.
با وجود آنکه حشد الشعبی بعدها در ساختار رسمی دولت عراق جایگاه قانونی یافت، حفظ ساختار سازمانی و نظامی مستقل کتائب حزبالله مانع از پایان یافتن مناقشات شد.
آمریکا از سال ۲۰۰۹ کتائب حزبالله عراق را در فهرست «سازمانهای تروریستی خارجی» قرار داده است. واشنگتن این گروه را به داشتن روابط نزدیک با سپاه پاسداران ایران و انجام حملات علیه نیروهای آمریکایی متهم میکند.
ابومهدی المهندس، از چهرههای کلیدی این گروه، همراه با قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران ایران، در سوم ژانویه ۲۰۲۰ در حمله آمریکا در نزدیکی فرودگاه بغداد کشته شد.
پس از مرگ المهندس نیز کتائب حزبالله جایگاه نظامی و سیاسی خود را در عراق حفظ کرد.
آیا جایگاه پیشمرگه و گروههای مسلح شیعی یکسان است؟
شرط پیشمرگه در بیانیه کتائب حزبالله، یکی از حساسترین نقاط بحث سلاح در عراق را نشانه میرود.
زیرا جایگاه حقوقی پیشمرگه با گروههای مسلح شیعی نزدیک به ایران یکسان نیست.
پیشمرگه نیروی امنیتی رسمی اقلیم کردستان است که در چارچوب قانون اساسی شکل گرفته است. وزارت پیشمرگه زیرنظر دولت اقلیم کردستان فعالیت میکند و روند اصلاحاتی برای یکپارچهسازی نیروهای جداگانه وابسته به حزب دموکرات کردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کردستان (YNK) زیر یک فرماندهی واحد، سالهاست ادامه دارد.
کتائب حزبالله در چارچوب نظام حشد الشعبی، با وجود پیوندهای حقوقی و مالی با دولت، هویت سازمانی مستقل خود را حفظ کرده است.
به همین دلیل، مطالبه انحلال پیشمرگه از نظر حقوقی با پرونده تحویل سلاح کتائب حزبالله یکسان نیست.
هرگونه تغییر بنیادین در جایگاه پیشمرگه، به موضوعی قانوناساسی درباره اختیارات اقلیم کردستان و ساختار فدرال عراق بدل میشود.
بحث خلع سلاح به بحث نظام فدرال تبدیل شد
سه شرط حزبالله عراق، معادله پیشروی بغداد را دشوارتر میکند.
از یک سو، دولت عراق هدف خود را تبدیلشدن به تنها مرجع مسلح در داخل کشور قرار داده است. از سوی دیگر، گروههای قدرتمندی هستند که آینده سلاح خود را به تحولات منطقهای و بینالمللی گره زدهاند.
آخرین اظهارات حزبالله عراق از این نظر مرز تازهای رقم میزند.
این گروه خلع سلاح خود را منوط به خروج آمریکا، خروج ارتش ترکیه از عراق و انحلال پیشمرگه کرد.
دو خواسته نخست بخشی از بحث حاکمیت درباره حضور نظامی خارجی در عراق است، اما شرط پیشمرگه مستقیماً به نظم سیاسی و قانون اساسی داخلی کشور گره میخورد.
به همین دلیل، بحث خلع سلاح در بغداد دیگر تنها به این پرسش محدود نمیماند که «آیا شبهنظامیان سلاح بر زمین میگذارند؟»
این بحث، هم پرسش از اینکه مرجع نهایی قدرت مسلح در عراق در دست چه کسی خواهد بود را دوباره مطرح میکند و هم پرسش از اینکه مرزهای نظام فدرال و اختیارات امنیتی قانون اساسی اقلیم کردستان چگونه حفظ خواهد شد.