رمضان باکور: باشور هرگز به مرکز ملی کردها بدل نشد
نویسنده با روایت تجربههای شخصی خود از سفرهای متعدد به باشور کردستان در فاصله سالهای ۱۹۸۶ تا ۲۰۱۵، از نبود اتحاد میان احزاب و فقدان خردِ دولتداری در این منطقه میگوید.

Rastinewsتا امروز موضوع نوشتههای من زبان کردی بود، اما اینبار به دلیل تحولات اخیر در باشور کردستان، ترجیح دادم با بازگویی بخشی از تجربههای شخصیام وضعیت کنونی باشور را برای خوانندگان روشنتر کنم. متأسفانه از گذشته تا امروز، سیاستمداران و تشکیلات سیاسی باشور کردستان خردِ دولتداری نداشتهاند و هنوز هم ندارند. هدف من نه سیاهنمایی است و نه نوشتن تاریخ معاصر باشور؛ میخواهم خوانندگان از خلال چند خاطره دریابند در باشور کردستان چه نوع آگاهی و درکی حاکم است.
در هر چهار بخش کردستان و میان کردهای سراسر جهان این امید وجود داشت و هنوز هم وجود دارد که باشور کردستان به پایگاهی عمومی و ملی برای هر چهار بخش کردستان و کردهای جهان تبدیل شود. اما باز هم میگویم، متأسفانه در باشور کردستان آگاهیای همسو با این آرزوهای ملت کرد وجود ندارد. از آغاز انقلاب باشور تا امروز، بهجای اتحاد و تلاش مشترک برای آزادی ملت کرد و تشکیل دولت کردستان، جریانهای سیاسی با یکدیگر رقابت و دشمنی کردهاند و در گذشته بارها به برادرکشی دست زدهاند؛ تا امروز هم با هم در ستیزند. سال ۱۹۸۶ برای نخستینبار به باشور کردستان رفتم. در منطقه بادینان، در اطراف کوه متینا، در چند روستا و محل با نیروهای پیشمرگه نشستم و با آنان گفتوگو کردم. از آنان پرسیدم و به سخنانشان گوش دادم. در آن زمان در آن منطقه، نیروها و یگانهای حزب دمکرات کردستان (PDK) حضور داشتند، نیروها و یگانهای اتحادیه میهنی کردستان (YNK) هم بودند اما کمتر، یگانهای حزب کارگران کردستان (PKK) و یگانهای حزب کمونیست عراق هم حضور داشتند و پایگاههایی به نام «مقر» برای آنها وجود داشت. حتی آشوریهای باشور کردستان نیز حزبی به نام حزب آزادیبخش آشوریها تشکیل داده بودند و نیروهای مسلح خود را داشتند. در همان زمان جنگ ایران و عراق نیز با تمام شدت ادامه داشت.
وقتی با پیشمرگهها نشسته بودم، فرمانده پیشمرگه گفتوگو را درباره انقلاب باز کرد. از فرمانده پرسیدم: چرا احزاب کردستان از این فرصت برای آزادی کردستان استفاده نمیکنند؟ جنگ ایران و عراق ادامه دارد، میتوانید اسلحه به دست بگیرید، چرا نیروی نظامی ملی تشکیل نمیدهید؟ فرمانده گفت: لازم نیست چنین کاری بکنیم، ما همین حالا در چارچوب انقلاب با همه احزاب علیه دولت عراق همپیمانیم. پرسش دیگری پرسیدم: اگر ایران و عراق با هم آشتی کنند و جنگشان پایان یابد، آیا در آن شرایط میتوانید از ملت کرد دفاع کنید و کردستان را آزاد کنید؟ فرمانده گفت: چنین چیزی رخ نمیدهد. ما با دولت ایران همپیمانیم؛ تا زمانی که به هدف خود نرسیم و حقمان داده نشود، دولت ایران پشت ما را خالی نمیکند. دولت ایران با قوانین شریعت اداره میشود و بر اساس عدالت قرآن کریم رفتار میکند، به ما ستم نمیکند. گفتم: چگونه به دولت ایران اعتماد میکنید؟ دولت ایران بخشی از کردستان را اشغال کرده و حق ملت کرد را نداده است. اگر دولت ایران آنقدر که میگویید عادل است، چرا حق کردهای کردستان ایران (روژهلات) را به آنان نمیدهد؟ وقتی این پرسش را مطرح کردم، او عصبانی شد، پاسخی خارج از موضوع داد و گفت: شما جوانان باکور اصلاً بیایمانید. وقتی این پاسخ را داد، شگفتزده شدم و دیگر چیزی نپرسیدم. با خود گفتم شاید این فرد آگاه نیست و از برنامههای راهبردی حزب خودش بیخبر است. این موضوع برایم به یک عادت بدل شد؛ در چند جای دیگر همان منطقه نیز این پرسش را با پیشمرگههای دیگر مطرح کردم. دیدم همه همان طرز فکر، همان باور و همان سخن را دارند. در آن زمان بسیار اندوهگین شدم و از انقلاب و آرمان آنان ناامید شدم.
بار دوم که به باشور کردستان رفتم، شاهد واقعهای قابلتوجه شدم؛ واقعهای که خود به تنهایی جای یک نوشتار مستقل دارد. در آن زمان در روستای بیسفکه در منطقه بادینان، آغایی جاش به نام جعفر بیسفکی وجود داشت که صدام حسین او را به اتهام همکاری با پیشمرگه کشت. پس از قتل جعفر بیسفکی به دست صدام حسین، نیروهای جاش وابسته به او به حامیان پیشمرگه بدل شدند و همراه با پیشمرگه به پایگاه نظامی موسوم به پایگاه مانگیژک حمله بردند. پیشمرگه به همراه جاشهای جعفر بیسفکی این پایگاه را تصرف کردند، سربازان صدام یکسره تسلیم شدند و انبار اسلحه آنها به دست پیشمرگه افتاد. این عملیات پیشمرگه در خبرگزاریهای جهان بازتاب یافت. من بسیار خوشحال شدم، بهخصوص برای انبار اسلحه؛ با خود میگفتم اسلحههای زیادی به دست پیشمرگه افتاده و پیشمرگه با این اسلحهها قدرتمندتر خواهد شد. اما چند روز بعد شنیدم که پیشمرگه و جاشهای جعفر بیسفکی آن اسلحهها را به قاچاقچیان فروختهاند. با چشم خود دیدم که قاچاقچیان آن اسلحهها را بر قاطر بار کردند و برای فروش به باکور بردند. در آن لحظه مات و مبهوت ماندم و به هر کس میگفتم: وقتی اسلحهای که به دست یک نیرو افتاده، فروخته میشود، معنایش این است که آن نیرو، نیروی ملی نیست، نیروی شبهنظامی است. اگر اسلحه به دست نیرویی بیفتد و اعضای همان نیرو آن را بفروشند، در آن نیرو خردِ دولتداری وجود ندارد و با چنین نیرویی نمیتوان کشور و دولت ساخت.
پس از آن بار، بارهای دیگر نیز به باشور کردستان رفتم. پس از پایان جنگ ایران و عراق و با آغاز عملیات انفال نیز به باشور کردستان سفر کردم. آن زمان دیدم نیروهای پیشمرگه چگونه از هم پاشیدهاند؛ از آنچه پیشمرگه نامیده میشد چیزی و کسی باقی نمانده بود. مردم باشور کردستان بیدفاع در برابر حملات عملیات انفال مانده بودند. کسانی که خود را پیشمرگه مینامیدند، دیدم چگونه در مرز ترکیه اسلحه خود را به سربازان ترکیه تسلیم میکردند تا هرچه زودتر از مرز به باکور عبور کنند. در آن لحظه عمیقاً برای آن اسلحهها و برای آن بخش از کردستان تأسف خوردم. پس از عملیات انفال و قیام سال ۱۹۹۲، بار دیگر به باشور کردستان رفتم. در آن زمان خط ۳۶ جهانی برای حفاظت و ممنوعیت پرواز هواپیماهای جنگی اعلام شده بود. در همان دوران دولت ترکیه باشور کردستان را تهدید میکرد و میخواست آن را اشغال کند. پیشمرگه بر فراز کوه بهخیر سنگر دفاعی میکند. در شهرستان زاخو و شهر دهوک با مسؤولان حزب دمکرات کردستان (PDK) دیدار کردم و به آنان گفتم: آیا از خود دفاع خواهید کرد؟ مسؤولان PDK گفتند: ما در حال آمادهسازی دفاعی هستیم، اما آمریکا و ائتلاف بینالمللی از ما حفاظت نمیکنند، ما نمیتوانیم از خود دفاع کنیم، باور داریم که آمریکا و ائتلاف بینالمللی از ما حفاظت خواهند کرد. به آن مسؤول گفتم: یهودیان در عرض یک سال دولت خود به نام اسرائیل را تأسیس کردند و در خاورمیانه به دولتی قدرتمند بدل شدند. شما زیر سایه حمایت خط ۳۶ هستید، چرا تا امروز احزاب باشور کردستان اتحادی شکل ندادهاند و چرا مانند یهودیان از همین امروز نیرویی ملی تشکیل نمیدهید تا بتوانید از خود دفاع کنید؟ پاسخ فقط این بود: «نمیتوانیم.» چیز دیگری نگفتند.
در سال ۲۰۱۵ نیز بار دیگر در باشور کردستان بودم. برای رمان دومم با عنوان زن و زندگی: لیلا تیاری تحقیق میکردم. در آن زمان میان حزب دمکرات کردستان (PDK) و اتحادیه میهنی کردستان (YNK) اختلاف بود. از چند مسؤول در زاخو، دهوک و عقره دیدار کردم و درباره اختلافات منطقه گفتوگو کردیم. باز هم مسؤولان سیاسی با همان ذهنیت میگفتند: اگر YNK بیاید و با ما توافق کند و به خواست ما عمل کند، با هم به مردممان خدمت میکنیم؛ در غیر این صورت، آنها در منطقه خودشان و ما در منطقه خودمان، شما هم در کار ما دخالت نکنید. این کردستانِ ماست، شما هم به کردستان خودتان بروید. علاوه بر وضعیت سیاسی، درباره آموزش به زبانی مشترک، یکپارچهسازی نیروهای پیشمرگه زیر یک فرماندهی واحد، رسمیتبخشی، تشکیلات رسمی، دادگاه و دستگاه قضایی باشور کردستان و موضوعات بسیار دیگری نیز با آنان گفتوگو کردم. نمیخواهم در این نوشتار همه این موضوعات و تمام تجربههایم در باشور کردستان و مباحثی که با مسؤولان سیاسی مطرح کردم را بنویسم و نوشتار را بیش از این طولانی کنم.
بهطور خلاصه میگویم: بر اساس آنچه در باشور کردستان دیدم و از مسؤولان باشور شنیدم، میتوانم بگویم آنان بسیار از خردِ دولتداری فاصله دارند. باور ندارم که در آینده، باشور کردستان بتواند برای دیگر بخشهای کردستان و کردهای جهان به پایگاهی عمومی و ملی تبدیل شود. آنان هرگز خود به تنهایی به اتحاد نرسیدهاند؛ همیشه دولتهای ائتلاف بینالمللی و آمریکا بودهاند که آنان را کنار هم نشاندهاند. به باور من، احزاب کردستان در هر چهار بخش، از وظایف و اهداف ملی و دولتسازی ملت کرد بسیار دور افتادهاند و در دام منافع خود و تشکیلات خودشان گرفتار شدهاند. در هر چهار بخش کردستان، به دلیل همین احزاب و تشکیلات، ملت کرد و کردستان نیاز به بیداری و نوزایی دیگری دارند.
آنگاه که نخستین نشست پارلمان باشور کردستان برگزار شد، دانیل میتران، همسر رئیسجمهور وقت فرانسه، سخنرانیای ایراد کرد. توصیه من به هر کردی این است: سخنرانی مرحوم دانیل میتران را بشنوید.
دیدگاههای این نوشته از آنِ نویسنده است؛ ممکن است با سیاست تحریریهٔ Rastinews همسو باشد یا نباشد. Rastinews سکویی آزاد و گشوده به دیدگاههای گوناگون است.
