حضور حزب کارگران کردستان در عراق، محور چانه‌زنی در طرح خلع سلاح بغداد

Rastinews — علی فالح زیدی، نخست‌وزیر عراق، در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز از طرحی سخن گفت که برای پایان‌دادن به ساختارهای نظامی مستقل گروه‌های مسلح حامی ایران در این کشور تهیه شده و ابعاد آن در ارتباط با ترکیه و حزب کارگران کردستان (پ‌ک‌ک) را تشریح کرد.

زیدی خلع سلاح نیروهای غیردولتی در عراق را نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای دولت توصیف کرد:

«این موضوع اختیاری نیست؛ یک ضرورت است.» زیدی که یادآور شد پیش از این نیز مقامات عراقی از همین هدف سخن گفته بودند اما عقب‌نشینی کردند، افزود: «دیگران هم درباره این موضوع صحبت کردند، اما بعد عقب‌نشینی کردند؛ زیر فشار یا نگرانی‌های دیگر تسلیم شدند. برای من، این موضوع در کنار فساد، مسئله‌ای مربوط به شرف است.»

مرحله نخست ۹۰ روزه، هدف‌گذاری تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷

بر اساس طرحی که زیدی تشریح کرد، خلع سلاح نه یک‌باره، بلکه به‌صورت مرحله‌ای انجام خواهد شد.

در گام نخست، دوره‌ای ۹۰ روزه در نظر گرفته شده است. در این بازه، گروه‌های مسلح از هرگونه حمله خودداری خواهند کرد و در مقابل، تضمین داده خواهد شد که نیروهای آمریکایی نیز به این گروه‌ها حمله نکنند.

پس از پایان این دوره ۹۰ روزه، تحویل سلاح شبه‌نظامیان به دولت عراق آغاز خواهد شد.

زیدی گفت خواهان تکمیل این روند تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ است، در حالی‌که گروه‌های مسلح برای دریافت مهلت تا پایان سال ۲۰۲۷ فشار می‌آورند.

زیدی پیش‌تر، در تابستان، خواستار تحویل سلاح‌ها تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ شده بود؛ تاریخی که برای خروج آخرین نیروهای آمریکایی از عراق تعیین شده بود. اما گروه‌های نیرومند حامی ایران این جدول زمانی را نپذیرفتند و بغداد ناچار شد ۳۰ سپتامبر را از فهرست تاریخ نهایی خلع سلاح حذف کند.

دولت عراق کمیسیونی برای مذاکره تشکیل داد و ۳۰ سپتامبر اکنون به تاریخ اعلام جدول زمانی جدید خلع سلاح و آغاز مرحله نخست ۹۰ روزه تبدیل شده است. شبه‌نظامیان اما شرطی گذاشتند:

خروج نیروهای ترکیه از عراق هم شرط شد. بخش قابل‌توجه گفت‌وگوی نیویورک‌تایمز از منظر ترکیه، همین شروطی است که گروه‌های مسلح حامی ایران برای کنار گذاشتن سلاح مطرح کرده‌اند.

خروج نیروهای آمریکایی از عراق مدت‌هاست یکی از خواسته‌های اصلی این گروه‌هاست، اما اخیراً دامنه این شروط گسترده‌تر شده است.

گروه‌های وابسته به ایران اکنون خواستار خروج نیروهای ترکیه از خاک عراق نیز شده‌اند. از دیگر شروط مطرح‌شده از سوی شبه‌نظامیان، پایان‌دادن به حضور پ‌ک‌ک در عراق است. برخی گروه‌ها همچنین خواسته‌هایی درباره جایگاه پیشمرگه و حقوق الحشد الشعبی مطرح می‌کنند. ترکیه از سوی دیگر، حضور نظامی خود در شمال عراق را با استناد به مبارزه با پ‌ک‌ک ادامه می‌دهد.

بر اساس رویکرد آنکارا، خروج نیروهای ترکیه منوط به برچیده‌شدن اردوگاه‌های پ‌ک‌ک در شمال عراق و خلع سلاح این حزب است.

بدین ترتیب در طرح خلع سلاح بغداد، سه محور به‌هم‌پیوسته شکل می‌گیرد: کنار گذاشتن سلاح از سوی شبه‌نظامیان عراقی حامی ایران، خروج نیروهای ترکیه از عراق، و پایان حضور مسلحانه پ‌ک‌ک در این کشور.

زیدی: به‌دنبال توافق با ترکیه برای خروج هستیم

زیدی به نیویورک‌تایمز گفت بغداد در تلاش است در این زمینه به توافقی با ترکیه دست یابد.

زیدی با یادآوری اینکه ترکیه حضور نظامی خود در عراق را برای مبارزه با پ‌ک‌ک ضروری می‌داند، گفت آنکارا خروج نیروهایش را به پاکسازی اردوگاه‌ها و سلاح‌های پ‌ک‌ک در شمال عراق مشروط کرده است.

زیدی گفت دولت عراق برای پاسخ به این خواسته ترکیه، بر جدول زمانی‌ای برای ادغام نیروهای مسلح کرد محلی در ساختار رسمی امنیتی عراق نیز کار می‌کند.

نخست‌وزیر عراق گفت در تلاش برای دستیابی به توافق با ترکیه، از گسترش روابط اقتصادی میان دو کشور نیز بهره برده است. عراق امسال قراردادی یک‌ساله با ترکیه برای افزایش صادرات نفت از طریق خط لوله موجود امضا کرد و به گفته زیدی، بغداد خواهان افزایش ظرفیت این خط لوله است.

او همچنین گفت در سفرهای هفته گذشته خود به فرانسه و آلمان، پیشنهاد ساخت خطوط لوله جدیدی را مطرح کرده که نفت عراق را به‌طور مستقیم از طریق ترکیه به اروپا منتقل کند.

نخستین گام عملی در شنگال: تحویل سلاح یگان‌های مقاومت شنگال

همزمان با طرح این معادله میان ترکیه، پ‌ک‌ک و عراق، در شنگال (سنجار) تحولی عینی رخ داد.

زیدی پس از دیداری که در ۱۱ سپتامبر با مسئولان ائتلاف آرمان ایزدی و یگان‌های مقاومت شنگال (YBŞ) داشت، اعلام کرد این یگان‌ها سلاح خود را به دولت عراق تحویل خواهند داد.

زیدی با بیان اینکه وجود مرجع نظامی و امنیتی جداگانه و خارج از چارچوب دولت در شنگال پذیرفته نخواهد شد، گفت کوه شنگال به‌طور کامل زیر اقتدار اداری و امنیتی دولت فدرال قرار خواهد گرفت.

«تمرکز سلاح تنها در دست دولت و یکپارچه‌سازی تصمیم امنیتی، اصلی بنیادین برای حفاظت از مردم این شهرستان و تضمین ثبات و آینده منطقه است.»

این طرح به معنای خروج کامل همه اعضای یگان‌های مقاومت شنگال از ساختار امنیتی نیست.

وضعیت حقوقی اعضای YBŞ و شاخه زنان آن، یگان‌های زنان شنگال (YJŞ)، بازتعریف خواهد شد. کسانی که واجد شرایط باشند، نه به‌عنوان اعضای ساختار مسلح کنونی، بلکه در چارچوب قوانین عراق، در نهادهای رسمی امنیتی این کشور ادغام خواهند شد.

زیدی گفت: «دولت با بازتعریف وضعیت آنان و ادغام واجدان شرایط در نهادهای رسمی امنیتی عراق بر اساس قانون، حقوق و فداکاری‌های اعضای YBŞ و YJŞ را تضمین خواهد کرد.»

ترکیه یگان‌های مقاومت شنگال را شاخه پ‌ک‌ک در شنگال می‌داند

یگان‌های مقاومت شنگال یکی از ساختارهای مسلحی است که پس از حمله داعش به شنگال در سال ۲۰۱۴ توسط رزمندگان ایزدی شکل گرفت.

نیروهای پ‌ک‌ک در جریان حمله داعش وارد شنگال شدند و در شکل‌گیری یگان‌های مقاومت شنگال نقش داشتند. این یگان‌ها هرگونه وابستگی سازمانی به پ‌ک‌ک را رد می‌کنند، هرچند در منابع مختلف بین‌المللی به‌عنوان ساختاری مرتبط با پ‌ک‌ک توصیف می‌شوند.

ترکیه اما یگان‌های مقاومت شنگال را شاخه پ‌ک‌ک در شنگال می‌داند و در سال‌های گذشته علیه فرماندهان و مواضع این یگان‌ها عملیات‌های نظامی انجام داده است.

بغداد و حکومت اقلیم کردستان در توافق شنگال که در سال ۲۰۲۰ امضا شد، بر خروج ساختارهای مسلح غیردولتی از این شهرستان و پایان نقش گروه‌های وابسته به پ‌ک‌ک در شنگال توافق کرده بودند، اما بندهای این توافق تاکنون به‌طور کامل اجرا نشده است.

رئیس ستاد کل ارتش عراق در شنگال

یازده روز پس از اعلام تحویل سلاح یگان‌های مقاومت شنگال، در ۲۲ سپتامبر، هیئتی عالی‌رتبه نظامی و امنیتی به ریاست سرلشکر عبدالامیر یارالله، رئیس ستاد کل ارتش عراق، راهی شنگال شد.

وزارت دفاع عراق اعلام کرد هدف از این سفر، نهایی‌کردن پرونده امنیتی شنگال و ارزیابی وضعیت نیروهای مستقر در منطقه بوده است.

به گزارش رسانه‌های عراقی، یارالله ریاست کمیسیون عالی امنیتی تشکیل‌شده برای شنگال را نیز بر عهده دارد.

در این هیئت، در کنار ارتش عراق، فرماندهان الحشد الشعبی نیز حضور داشتند. در این گفت‌وگوها، موضوعاتی چون ادغام یگان‌های مقاومت شنگال و دیگر گروه‌های این منطقه در نهادهای رسمی امنیتی، تحویل سلاح به دولت و پایان‌دادن به حضور مسلحانه غیردولتی در این شهرستان بررسی شد.

زیدی: هیچ سازمان شبه‌نظامی مستقلی باقی نخواهد ماند

طرح سراسری‌ای که زیدی برای نیویورک‌تایمز تشریح کرد، الگویی مشابه مدل اجراشده در شنگال را در سطح کشور دنبال می‌کند.

تلاش‌های بغداد عمدتاً بر چهار گروه نیرومند حامی ایران متمرکز است که در برابر خلع سلاح یا قرار گرفتن کامل زیر کنترل دولت مقاومت می‌کنند.

زیدی گفت هدف او پایان‌دادن به موجودیت این شبه‌نظامیان به‌عنوان سازمان‌های مستقل است. اعضای آنان می‌توانند به‌صورت فردی به الحشد الشعبی بپیوندند، اما دیگر نمی‌توانند با نام‌های سازمانی کنونی و ساختار فرماندهی مستقل خود به فعالیت مسلحانه ادامه دهند.

زیدی گفت گروه‌هایی که پس از پایان این مهلت همچنان زیر نام شبه‌نظامی فعالیت کنند، «غیرقانونی» تلقی خواهند شد.

بر اساس طرح دولت عراق، پس از دوره ۹۰ روزه بی‌طرفی که از ۳۰ سپتامبر آغاز می‌شود، تحویل سلاح آغاز خواهد شد و تلاش بر این است که تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷، هم انحلال ساختارهای شبه‌نظامی مستقل حامی ایران و هم پایان حضور نیروهای مسلح غیردولتی تکمیل شود.

روند تحویل سلاح و ادغام یگان‌های مقاومت شنگال، پیش از این جدول زمانی سراسری، از جمله نخستین گام‌هایی بود که در میدان عملی اجرا شد.

منبع: سربستیت