حضور پ‌ک‌ک در عراق، برگ چانه‌زنی در طرح خلع سلاح بغداد
نخست‌وزیر عراق علی فالح زیدی گفت هدف‌گذاری آن‌ها پایان دادن به ساختارهای شبه‌نظامی مستقل تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ است. گروه‌های حامی ایران خروج نظامیان ترکیه را شرط گذاشته‌اند، در حالی‌که آنکارا این خروج را منوط به برچیده‌شدن اردوگاه‌ها و سلاح‌های پ‌ک‌ک در عراق می‌داند. در شنگال نیز تحویل سلاح یگان‌های مقاومت شنگال (YBŞ) و ادغام آن‌ها در نهادهای رسمی امنیتی در دستور کار قرار دارد.
Rastinewsنخست‌وزیر عراق، علی فالح زیدی، در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز از طرحی سخن گفت که برای پایان دادن به ساختارهای نظامی مستقل گروه‌های مسلح حامی ایران در عراق تهیه شده و به ابعاد ترکیه‌ای و حزب کارگران کردستان (PKK) این طرح پرداخت.
زیدی خلع سلاح نیروهای غیردولتی در عراق را نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای دولت توصیف کرد:
«این موضوع اختیاری نیست، یک ضرورت است.» زیدی که یادآور شد پیش از این هم برخی مقامات عراقی از همین هدف سخن گفته بودند اما عقب‌نشینی کردند، افزود: «دیگران هم درباره‌اش صحبت کردند، بعد عقب نشستند. زیر فشارها یا نگرانی‌های دیگر تسلیم شدند. برای من این موضوع، در کنار فساد، مسئله‌ای مربوط به شرف است.»
مرحله نخست: ۹۰ روز، هدف‌گذاری تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷
بر اساس طرحی که زیدی تشریح کرد، خلع سلاح یک‌باره انجام نخواهد شد، بلکه به‌صورت مرحله‌ای پیش می‌رود.
در گام نخست یک دوره ۹۰ روزه در نظر گرفته شده است. در این مدت گروه‌های مسلح از هرگونه حمله خودداری خواهند کرد و در مقابل، به آن‌ها تضمین داده می‌شود که نیروهای آمریکایی نیز به این گروه‌ها حمله نخواهند کرد.
پس از پایان دوره ۹۰ روزه، تحویل سلاح‌های شبه‌نظامیان به دولت عراق آغاز خواهد شد.
به گفته زیدی، او خواهان تکمیل این روند تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ است، در حالی‌که گروه‌های مسلح برای گرفتن مهلت تا پایان سال ۲۰۲۷ فشار می‌آورند.
زیدی پیش‌تر، در تابستان، خواسته بود سلاح‌ها تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ - تاریخی که برای خروج آخرین نظامیان آمریکایی از عراق تعیین شده بود - تحویل داده شود. اما گروه‌های نیرومند حامی ایران این جدول زمانی را نپذیرفتند و در پی آن، بغداد ۳۰ سپتامبر را از فهرست تاریخ‌های پایان خلع سلاح خارج کرد.
دولت عراق کمیسیونی برای مذاکره تشکیل داد و ۳۰ سپتامبر اکنون به تاریخ اعلام جدول زمانی جدید خلع سلاح و آغاز مرحله نخست ۹۰ روزه تبدیل شده است. شبه‌نظامیان شرطی مطرح کردند:
خروج نظامیان ترکیه از عراق نیز باید انجام شود. بخش قابل‌توجه گفت‌وگوی نیویورک‌تایمز از منظر ترکیه، به شروطی مربوط می‌شود که گروه‌های حامی ایران برای تحویل سلاح مطرح کرده‌اند.
خروج نظامیان آمریکایی از عراق مدت‌هاست یکی از خواسته‌های اصلی این گروه‌هاست، اما اخیراً دامنه شروط گسترده‌تر شده است.
گروه‌های نزدیک به ایران اکنون خواستار خروج نظامیان ترکیه از خاک عراق نیز شده‌اند. از دیگر شروطی که شبه‌نظامیان مطرح کرده‌اند، پایان دادن به حضور حزب کارگران کردستان در عراق است. برخی گروه‌ها همچنین خواسته‌هایی درباره جایگاه پیشمرگه و حقوق حشد الشعبی مطرح می‌کنند. ترکیه نیز حضور نظامی خود در شمال عراق را با استناد به مبارزه با پ‌ک‌ک توجیه می‌کند.
بر اساس رویکرد آنکارا، خروج نظامیان ترکیه منوط به برچیده‌شدن اردوگاه‌های پ‌ک‌ک در شمال عراق و خلع سلاح این گروه است.
بدین ترتیب در طرح خلع سلاح بغداد سه محور به‌هم‌پیوسته شکل گرفته است: تحویل سلاح شبه‌نظامیان عراقی حامی ایران، خروج نظامیان ترکیه از عراق و پایان حضور مسلحانه پ‌ک‌ک در عراق.
زیدی: به‌دنبال توافق با ترکیه برای خروج هستیم
زیدی به نیویورک‌تایمز گفت بغداد تلاش می‌کند در این زمینه به توافقی با ترکیه برسد.
زیدی با یادآوری اینکه ترکیه حضور نظامی خود در عراق را برای مبارزه با پ‌ک‌ک ضروری می‌داند، توضیح داد که آنکارا خروج نیروهایش را منوط به برچیده‌شدن اردوگاه‌ها و سلاح‌های پ‌ک‌ک در شمال عراق کرده است.
زیدی گفت دولت عراق برای برآورده کردن این خواسته ترکیه، روی جدول زمانی‌ای برای ادغام نیروهای مسلح کرد محلی در ساختار رسمی امنیتی عراق نیز کار می‌کند.
نخست‌وزیر عراق افزود که در مسیر دستیابی به توافق با ترکیه، از گسترش روابط اقتصادی میان دو کشور نیز بهره برده است. عراق امسال قراردادی یک‌ساله با ترکیه برای افزایش صادرات نفت از طریق خط لوله موجود امضا کرده و به گفته زیدی، بغداد خواهان افزایش ظرفیت این خط است.
او همچنین اعلام کرد که در سفرهای هفته گذشته به فرانسه و آلمان، احداث خطوط لوله جدید برای انتقال مستقیم نفت عراق به اروپا از مسیر ترکیه را پیشنهاد داده است.
نخستین گام عملی در شنگال: تحویل سلاح یگان‌های مقاومت شنگال به دولت
در حالی‌که معادله ترکیه-پ‌ک‌ک-عراق مورد بحث است، در شنگال (سنجار) تحول عملی‌ای رخ داده است.
زیدی اعلام کرد که پس از دیدار ۱۱ سپتامبر با مسئولان ائتلاف آرمان ایزدی و یگان‌های مقاومت شنگال (YBŞ)، این یگان‌ها تحویل سلاح خود به دولت عراق را آغاز خواهند کرد.
زیدی با تأکید بر اینکه اجازه وجود مرجع نظامی و امنیتی جداگانه و خارج از دولت در شنگال داده نخواهد شد، گفت کوه شنگال به‌طور کامل زیر مرجعیت اداری و امنیتی دولت فدرال قرار خواهد گرفت.
او گفت: «انحصار سلاح در دست دولت و یکپارچه‌سازی تصمیم امنیتی، برای حفاظت از مردم منطقه، تثبیت ثبات و تضمین آینده این منطقه اصلی بنیادین است.»
این طرح به معنای خروج کامل همه اعضای یگان‌های مقاومت شنگال از چارچوب امنیتی نیست.
وضعیت حقوقی اعضای یگان‌های مقاومت شنگال و بازوی زنان آن، یگان‌های زنان شنگال (YJŞ)، بازتعریف خواهد شد. کسانی که شرایط لازم را داشته باشند، نه به‌عنوان اعضای ساختار مسلح کنونی، بلکه بر اساس قوانین عراق، در نهادهای امنیتی رسمی این کشور ادغام می‌شوند.
زیدی گفت: «دولت با بازتعریف وضعیت آن‌ها و ادغام واجدان شرایط در نهادهای امنیتی رسمی عراق طبق قانون، حقوق و از خودگذشتگی‌های اعضای یگان‌های مقاومت شنگال و یگان‌های زنان شنگال را تضمین خواهد کرد.»
ترکیه، یگان‌های مقاومت شنگال را شاخه پ‌ک‌ک در شنگال می‌داند
یگان‌های مقاومت شنگال یکی از ساختارهای مسلحی است که رزمندگان ایزدی پس از حمله داعش به شنگال در سال ۲۰۱۴ تشکیل دادند.
نیروهای پ‌ک‌ک در جریان حمله داعش وارد شنگال شده بودند و در شکل‌گیری یگان‌های مقاومت شنگال نقش داشتند. این یگان‌ها می‌گویند از نظر سازمانی بخشی از پ‌ک‌ک نیستند، اما در منابع بین‌المللی متعدد به‌عنوان ساختاری وابسته به پ‌ک‌ک توصیف می‌شوند.
ترکیه اما یگان‌های مقاومت شنگال را شاخه پ‌ک‌ک در شنگال می‌داند و در سال‌های گذشته عملیات‌های نظامی علیه مسئولان و مواضع آن انجام داده است.
بغداد و اقلیم کردستان در توافق‌نامه شنگال که در سال ۲۰۲۰ امضا کردند، بر خروج ساختارهای مسلح غیردولتی از این منطقه و پایان نقش گروه‌های وابسته به پ‌ک‌ک در شنگال توافق کرده بودند، اما این بندهای توافق به‌طور کامل اجرا نشد.
رئیس ستاد کل ارتش عراق در شنگال
یازده روز پس از اعلام تحویل سلاح یگان‌های مقاومت شنگال، در ۲۲ سپتامبر، هیئتی عالی‌رتبه نظامی و امنیتی به ریاست سپهبد عبدالامیر یاراالله، رئیس ستاد کل ارتش عراق، به شنگال سفر کرد.
وزارت دفاع عراق اعلام کرد هدف از این سفر، جمع‌بندی پرونده امنیتی شنگال و ارزیابی وضعیت نیروهای مستقر در منطقه بوده است.
به گزارش رسانه‌های عراقی، یاراالله همزمان ریاست کمیسیون عالی امنیتی تشکیل‌شده برای شنگال را نیز بر عهده دارد.
در این هیئت، در کنار ارتش عراق، مسئولان حشد الشعبی نیز حضور داشتند. در این نشست‌ها موضوعاتی چون ادغام یگان‌های مقاومت شنگال و سایر گروه‌های شنگال در نهادهای امنیتی رسمی، تحویل سلاح به دولت و پایان دادن به حضور مسلحانه غیردولتی در این منطقه بررسی شده است.
زیدی: هیچ سازمان شبه‌نظامی مستقلی باقی نخواهد ماند
طرح سراسری‌ای که زیدی برای نیویورک‌تایمز تشریح کرد، روشی مشابه الگوی شنگال را در سطح کشور دنبال می‌کند.
تلاش‌های بغداد به‌ویژه بر چهار گروه نیرومند حامی ایران متمرکز است که در برابر تحویل سلاح یا قرار گرفتن کامل زیر کنترل دولت مقاومت می‌کنند.
زیدی گفت هدف او پایان دادن به حیات این شبه‌نظامیان به‌عنوان سازمان‌های مستقل است. اعضای آن‌ها می‌توانند به‌صورت فردی به حشد الشعبی بپیوندند، اما دیگر نمی‌توانند زیر نام‌های سازمانی کنونی و با ساختار فرماندهی مستقل به فعالیت مسلحانه ادامه دهند.
زیدی گفت گروه‌هایی که در پایان این مهلت همچنان زیر نام‌های شبه‌نظامی فعالیت کنند، «خارج از قانون» شناخته خواهند شد.
بر اساس طرح دولت عراق، پس از دوره ۹۰ روزه عدم تجاوز که از ۳۰ سپتامبر آغاز می‌شود، تحویل سلاح آغاز خواهد شد و تلاش می‌شود تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ خلع سلاح هم ساختارهای مستقل شبه‌نظامی حامی ایران و هم نیروهای مسلح غیردولتی دیگر تکمیل شود.
روند تحویل سلاح و ادغام یگان‌های مقاومت شنگال، پیش از این جدول زمانی سراسری، از جمله نخستین گام‌هایی بود که در میدان عملی اجرا شد.