دوازده سال از نسل‌کشی ایزدی‌ها گذشت
دوازده سال از کشتار داعش علیه کردهای ایزدی در شنگال می‌گذرد. این گروه افراطی که در ۳ آگوست ۲۰۱۴ با نیرویی نامتناسب و ماشین کشتار وارد عمل شد، یکی از کهن‌ترین ادیان بومی بین‌النهرین را هدف گرفت.
Rastinewsدوازده سال از کشتار کردهای ایزدی در شنگال (سنجار) به دست داعش می‌گذرد. این گروه افراطی که در ۳ آگوست ۲۰۱۴ با نیرویی نامتناسب و ماشین کشتار وارد عمل شد، نه‌تنها یک قوم، بلکه یکی از کهن‌ترین ادیان بومی بین‌النهرین را هدف قرار داد. با وجود گذشت این سال‌ها، زخم‌ها هنوز التیام نیافته و روند دادخواهی همچنان در سایه ابهام و بن‌بست‌های سیاسی پیش می‌رود.
زنجیره غفلت از موصل تا شنگال
در ۹ ژوئن ۲۰۱۴، ارتش عراق بدون هیچ مقاومتی منطقه را ترک کرد و دومین شهر بزرگ کشور، موصل، به کنترل داعش درآمد. این نقطه عطف، مسیحیان، کردهای کاکه‌یی و ایزدیان ساکن در «مناطق مورد مناقشه» موضوع ماده ۱۴۰ قانون اساسی عراق را کاملاً بی‌دفاع گذاشت.
حملات علیه اقلیت‌های موصل و حومه آن به‌سرعت به شنگال هم رسید. داعش در ۳ آگوست وارد روستاها و شهرک‌های دامنه کوه شنگال شد و نسل‌کشی‌ای سازمان‌یافته به راه انداخت. بیش از پنج هزار کرد ایزدی در سرزمین ویران‌شده خود کشته و در گورهای دسته‌جمعی دفن شدند. هزاران نفر ربوده شدند؛ زنان و کودکان در بازارهای برده‌فروشی خرید و فروش شدند. دو هزار و ۷۴۵ کودک یتیم شدند و ده‌ها هزار نفر ناچار به ترک خانه‌های خود شدند.
نبرد برای بقا بر فراز کوه
صدها هزار نفری که از کشتار گریختند و به کوه شنگال پناه بردند، روزها در گرمای آگوست با گرسنگی، تشنگی و بیماری‌های واگیر دست‌وپنجه نرم کردند. موج مهاجرتی که از منطقه به سمت اقلیم کردستان و نقاط مختلف جهان سرازیر شد، ترکیب جمعیتی ایزدیان را به‌شدت دگرگون کرد.
با هماهنگی حکومت اقلیم کردستان، پناه‌جویان کوه به اردوگاه‌های اطراف دهوک منتقل شدند؛ حمایت هوایی ائتلاف بین‌المللی و مقاومت پیشمرگه پیشروی داعش را متوقف کرد. یک سال پس از اشغال، شنگال با عملیاتی که مسعود بارزانی شخصاً به‌عنوان فرمانده کل رهبری کرد، از وجود داعش پاکسازی شد.
زخم‌هایی که هنوز باز است: موانع پیش روی بازگشت
در شنگال با جمعیت ۴۰۰ هزار نفر که ۷۰ درصد آن را کردهای ایزدی تشکیل می‌دهند و از موقعیتی راهبردی برخوردار است، زندگی هنوز به حالت عادی بازنگشته است. خلأ اقتدار ناشی از حضور گروه‌های مسلح غیرقانونی و ساختارهای شبه‌نظامی واردشده از بیرون، همراه با بحران‌های امنیتی، بزرگ‌ترین مانع بازگشت ده‌ها هزار ایزدی آواره به سرزمین‌شان است. تاکنون ۸۵ گور دسته‌جمعی کشف شده که دردهای گذشته را تازه نگه می‌دارد، در حالی که سرنوشت هزاران نفر دیگر همچنان در پرده ابهام است.
روند به‌رسمیت‌شناسی نسل‌کشی در عرصه بین‌المللی
در جبهه حقوقی و دیپلماتیک، روند هرچند کند، پیش می‌رود. پس از آنکه پارلمان اروپا در فوریه ۲۰۱۶ حملات داعش را نسل‌کشی اعلام کرد، شورای حقوق بشر سازمان ملل نیز در ژوئن همان سال گزارشی مشابه منتشر کرد.
پس از سوئیس، لوکزامبورگ، بلژیک، هلند، ارمنستان و آلمان، بریتانیا نیز رسماً اعلام کرد آنچه در شنگال رخ داد را نسل‌کشی به رسمیت می‌شناسد. با این حال، فعال‌شدن سازوکارهای دادخواهی بین‌المللی که جامعه ایزدی خواستار آن است و روشن‌شدن سرنوشت مفقودان، همچنان از انتظارات عقب است.