Jan İlhan Kızılhan'dan Bafıl Talabani'ye mektup: "Komşuların Kürdistan'ı yıkmasına gerek yok, bölünmemizi beklemeleri yeterli"
Psikolog Prof. Dr. Jan İlhan Kızılhan, KYB lideri Bafıl Talabani'ye açık mektup yazdı. Bakur'dan Rojava'ya uzanan süreçte Kürt kazanımlarının "her zaman tanklarla değil, anlaşmalarla, vaatlerle ve sabırla" geri alındığını söyleyen Kızılhan, sıranın Kürdistan Bölgesi'nin birliğine gelmesinden korktuğunu belirtti.

RastinewsEzidi soykırımından kurtulan kadın ve çocuklarla yıllarca çalışan psikolog Prof. Dr. Jan İlhan Kızılhan, Kürdistan Bölgesi'nde iki yıldır kurulamayan hükümet krizine sert bir mektupla müdahale etti. Mektubun muhatabı Celal Talabani'nin oğlu ve KYB lideri Bafıl Talabani.
Kızılhan Erbil ile Süleymaniye'yi iki ayrı idare, iki ayrı Kürdistan gibi gösterdiğini yazdı. Partinin boykot ve itiraz hakkını tanıdığını ama bu cümlenin kendisini derinden sarstığını söyledi.
Mektubun en ağır bölümü sona doğru geliyor. Kızılhan, PKK'nin kendini feshetmesini, SDG'nin ağustosta Şam'ın yapılarına katılmasını ve şimdi Kürdistan Bölgesi'nin birliğinin tartışılır hale gelmesini yan yana koydu. "Komşu güçlerin Irak'taki Kürdistan'ı yok etmelerine gerek yok. Sadece bizim kendi kendimizi bölmemizi beklemeleri yeterli" dedi.
Kızılhan'ın eleştirisi yalnızca KYB'ye yönelmiyor. İki yıl boyunca hükümet kuramayan Erbil'deki yönetime de "Paylaşılmayan güç, başkalarında çaresizlik yaratır" diye seslendi.
Kızılhan'ın Rûdaw’da yayımlanan mektubunun tam metni :
“Size Almanya'dan, Süleymaniye'den çok uzaktanyazıyorum; gerçi günlerdir aklım ve kalbim orada. Buyazıyı bir siyasetçi olarak yazmıyorum. Hiçbir siyasipartiye mensup değilim; sadece kendi adıma vevicdanımla konuşuyorum. Ömrünün 30 yıldan fazlasınısavaş, yerinden edilme ve soykırım mağdurlarıylaçalışarak geçirmiş bir bilim insanı ve psikolog olarakyazıyorum. Aynı zamanda, geride bıraktığımızı ve artıkyok olduğunu umduğum o eski korkunun geridöndüğünü son günlerde hisseden bir Kürt olarakyazıyorum.
Bu mektubu yazma cesaretim, babanızı tanımışolmamdan ve sözler duyulması zor olsa bile sizindinlemeye hazır biri olduğunuza inanmamdankaynaklanıyor olabilir.
Seçimlerin üzerinden iki yıl geçmesine rağmenKürdistan Bölgesi'nin hâlâ yeni bir hükümeti yok.Parlamento kasım ayı başında toplandığında, partinizhükümetten çekildi ve bu parlamentoyu tanımadığınıilan etti. Açıkça söyleyeyim; partinizin siyasi itiraz vemuhalefet hakkını sorgulamıyorum. İtiraz, boykot vegeri çekilme demokratik araçlardır. Bu araçlarıkullananlar demokrasiden vazgeçmiş olmazlar, aksinedemokratik haklarını kullanırlar. İki yıl boyunca hiçbirşey olmazken izlemek zorunda bırakılan bir partinin,sesini yüksek perdeden ve rahatsız edici bir şekildeduyurmaya sonuna kadar hakkı vardır. Beniendişelendiren şey başkaydı. Başlangıçta hak vermekistediğim bu durumu gölgede bırakan ve beni derindensarsan şey, "Onların orada (Erbil sınırlarında) yaptığını,biz de burada (Süleymaniye sınırlarında) yaparız"şeklindeki açıklamanızdı. Bu sözler; Süleymaniye'nin birpartinin, Erbil'in ise diğerinin elinde olduğu bir tabloyugözler önüne seriyor. İki idarenin, iki gerçekliğin, ikiKürdistan'ın olduğu bir manzara yaratıyor... Hem dedünya haritası üzerinde başparmağınızlakapatabileceğiniz kadar küçük bir kara parçasında.
Sözlerinizin beni neden bu kadar derinden etkilediğinisize açıklamama izin verin. Babanız Mam Celal ile ilk kezyaklaşık 30 yıl önce Beyrut'ta karşılaştım, daha sonraLondra'da ve dünyanın farklı yerlerinde de görüştük. Ozamanlar kafası sorularla dolu, ne yapacağından pek deemin olmayan bir gençtim. Mam Celal ise o zaman bileKürt tarihinde belirleyici bir şahsiyetti. Londra'daki uzunbir sohbetin ardından bana sarıldı, yanağımdan öptü veeğitimim, araştırmalarım yoluyla halkıma hizmetetmemi söyledi. Mam Celal, bir gence birkaçcesaretlendirici söz söyleyen bir siyasetçi gibi değil;birine sorumluluk yükleyen bir baba gibi konuşmuştu. Oanı hiç unutmadım. O his, eğitim yıllarım boyunca,araştırmalarımda, Şengal soykırımından sonra Ezidikadın ve çocuklarla yaptığım görüşmelerde vedayanılmaz acıları kelimelere nasıl dökeceğimibilemediğim o gecelerde hep benimle kaldı. Bugünhalkımızın travmaları hakkında yazıyorsam, babanızın osarılışından bir parça her cümlemde kendini hissettirir.
Mam Celal, hayatımdaki en önemli insanlardan biriydive hâlâ da öyle. Sahip olduğu makamlar yüzündendeğil, hayatın zorluklarıyla başa çıkma biçimi yüzünden.İnsanlar uzun zamandır zor bir hayatın içindeyken ogülebiliyordu; rakipleriyle kişiliğinden ödün vermedenkonuşabiliyor, seçim döngülerini değil, gelecek nesilleridüşünüyordu. Hepsinden önemlisi babanız bölünmeninne anlama geldiğini biliyordu, çünkü bunu bizzatyaşamış ve acısını çekmişti. 1986'da, Kürtlerin Bağdatrejimine karşı birlik olabilmesi için İdris Barzani'ye eliniuzattı. 1998'de, Kürt iç savaşının sona ermesineyardımcı olan Washington Anlaşması'nı Mesud Barzaniile birlikte imzaladı. Babanız daha sonra Erbil veSüleymaniye'deki iki idarenin birleşmesinde de büyükrol oynadı. Mam Celal sadece Irak Kürdistanı sınırlarıylasınırlı düşünmüyordu; 90'ların başında TürkiyeCumhurbaşkanı Turgut Özal ile Abdullah Öcalanarasında arabuluculuk yaptı. O dönemde Ankara'daKürtlerle konuşmaya bile pek az kişi cesaretedebiliyordu. Mam Celal'in o günlerde dünyayasunduğu "Türkiye'deki Kürt sorunu silahla değil,müzakere masasında çözülmelidir" fikri, günümüze veçağımızın barış süreçlerine kadar canlı kalmayı başardı.Mam Celal böylece siyasi kültürümüzde nadir görülenbir şeyi gösterdi: Büyüklük, haklı olduğunuzda ısraretmekte değil; haklı olduğunuz bir noktada bile büyükresmi görebilmektedir.
Belki de siyasi bir anlaşmazlıktaki tek bir cümleninneden bu kadar çok şeyi tetikleyebildiğini kendinizesoruyorsunuzdur. Cevap günlük siyasette değil, birhalkın ruhunda yatıyor. İster Süleymaniye'de isterLondra'da doğmuş olalım; biz Kürtler nesiller boyuncabaskı, kayıp ve kırık umutlarla şekillenmiş bir tarihinyükünü taşıyoruz. Şeyh Said ve Dersim, bir yıl bileyaşamasına izin verilmeyen Mahabad KürdistanCumhuriyeti, 1975'teki Cezayir İhaneti, Enfal veHalepçe, Şengal ve Kobani, Ekim 2017'deki Kerkük veEfrin... Bu isimler bir tarih kitabının bölümleri gibi yanyana durmuyor. Onlar üst üste binmiş kaya katmanlarıgibidir. Birbirine karışır ve dedelerden, ninelerden annebabalara; onlardan da çocuklara aktarılır.
Umutlarının bir gecede paramparça olduğunu defalarcagörmüş bir halk, her sarsıntının bir deprem gibihissedildiği özel bir teyakkuz hali geliştirir. Bu histerideğildir Sayın Talabani. Bu, "çoğu zaman sevincifelaketin takip ettiğini" öğrenmiş bir halkın hafızasıdır.Bu yara halkımızın içinde hiçbir zaman tam anlamıylaiyileşmedi ve en çok da Kürt'ün Kürt'le karşı karşıyageldiği yerde derinleşti. Bugün kim Süleymaniye veErbil'de ayrı idarelerden bahsederse, işte tam da buyarayı deşmiş olur.
Kürdistan Bölgesi'nin bugünkü Irak'ta kusursuzolmadığını biliyorum; yolsuzluklar var, güç mücadelelerivar, açıkça konuşulması gereken adaletsizlikler var veben de hayatım boyunca bunu dile getirdim. Bunarağmen, milyonlarca Kürt için bu bölge idari bir yapıdançok daha fazlasıdır. Bu bölge, kendi kendimiziyönetebileceğimizin kanıtıdır; Kürtçe konuşulan birparlamentonun, Kürt çocuklarının kendi tarihleriniokuyabileceği üniversitelerin ve uğruna kimsenin hapseatılmadığı bir bayrağın var olabileceğinin kanıtıdır.Travma tedavisinde sıkça başvurduğum bir prensipvardır: Ağır travma geçirmiş birinin yaralarınadokunmadan önce, anıları ona ağır geldiğindesığınabileceği güvenli bir alan, içsel bir atmosferyaratırız birlikte. Bu güvenli alan olmadan iyileşmeimkânsızdır. Bütün bir halk için Kürdistan Bölgesigüvenli bir liman haline gelmiştir. Berlin'deki,Washington'daki, aynı zamanda Kamışlı, Amed veMahabad'daki Kürt çocukları ve gençleri bu bölgeyebakıyor. "Kürtlerin sadece kaçış ve acıdan ibaretolmayan bir geleceği olabilir mi?" sorusunun cevabınıorada buluyorlar. Bu bölgeyi tehlikeye atan herkes,yaralı bir halkın güvenli limanını yok etmiş olur. İşte sırfbu yüzden, siz ve partiniz bu yolda haksızlığa uğrasanızbile, bu bölge korunmalıdır. Bu bir kişi veya partimeselesi değil, kırk milyon Kürt'ün umudu meselesidir.
Bu umut bu yıl daha da azaldı ve aylardır beniendişelendiren bir şeyi sizinle paylaşmalıyım. Her olayınardında bir komplo arayan biri değilim. Bir bilim insanıolarak basit açıklamalara güvenmem. Bir psikologolarak da zulüm ve ihanet deneyimlerinin, yenitehditleri algılayış biçimimizi ne kadar güçlü etkilediğinibilirim. Ancak son zamanlarda yaşananları görmezdengelemem. Türkiye'de PKK kendini feshetmebeyanlarında bulundu ve ben de dahil birçoğumuz,nihayetinde siyasetin silahın yerini alabileceğiumuduyla bunu gerekli ve doğru bir adım olarakmemnuniyetle karşıladık. Rojava, bu yılın başlarındaağır bir askeri baskı altına girdi. Ağustos ayındaDemokratik Suriye Güçleri bağımsız bir askeri örgütolarak lağvedilip Suriye devletinin yapılarına entegreedildi; Kürt özyönetiminin geleceği ise belirsizliğinikoruyor. Dünya çapında çok sayıda Kürt gencininumutla baktığı bu siyasi deneyim eski formunukaybetti. Kazanımlarından geriye ne kalacağı meçhul.Şimdi, sadece birkaç hafta sonra, Kürtlerin kayda değerbir özyönetim seviyesine ulaştığı tek yer olan KürdistanBölgesi'nin birliği de sorgulanır hâle geldi. Bu olaylarınher birinin kendi tarihi ve özel nedeni var. Ancak bunlarıyan yana koyduğumda, daha geniş bir tablonun ortayaçıkmasından korkuyorum: Son on yılın Kürt kazanımlarıbirbiri ardına geri alınıyor; üstelik her zaman tanklarladeğil; anlaşmalarla, vaatlerle ve sabırla. Böyle birtablonun kasıtlı bir planın yansıması olup olmadığınıbilmiyorum. Tablolar her zaman planlı değildir, ancakbunları ciddiye almayanlar bir gün şaşkınlığauğrayacaktır.
Ortadoğu'da siyasetin ne kadar zor olduğunu dabiliyorum. Bu bölgede o kadar çok çalıştım ki safdeğilim; Bağdat, Tahran, Ankara ve Şam'ın baskılarınınfarkındayım. Bu baskılar sizin üzerinizde veKürdistan'da sorumluluk sahibi olan herkesin üzerindebir ağırlık oluşturuyor. Ancak tarih bize unutmamamızgereken acı bir ders verdi: Etrafımızdaki devletlerideolojik olarak birbirlerinden farklılar, birbirlerinegüvenmiyorlar, birbirleriyle savaşıyorlar ve farklıittifaklar arayışındalar. Ancak, siyasi olarak kendikaderini tayin etme hakkına sahip, güçlü bir Kürttoplumu fikri, çıkarları ne kadar farklı olursa olsun, bubaşkentler tarafından her zaman reddedilmiştir. Buülkelerin hükümetleri çok vaatte bulunur ve tümtarafların siyasi liderlerine imtiyazlar sunabilirler. İştetam da bu yüzden geleceğimizi bu başkentlerinvaatlerine bağlamamalıyız. Halkımızın çıkarlarınıkendimiz temsil etmeli ve korumalıyız. Komşu güçlerinIrak'taki Kürdistan'ı yok etmelerine gerek yok; sadecebizim kendi kendimizi bölmemizi beklemeleri yeterli.
Mam Celal hepimize ulusal bir miras bıraktı ve bumirasa sahip çıkma gibi özel bir sorumluluğu da size vekardeşiniz Kubad'a devretti. Bu mirasın ağır bir yükolduğunu biliyorum. Büyük adamların çocukları iki katıyük taşırlar: Bir halkın beklentisi ve attıkları her adımınonunla ölçüldüğü bir ismin gölgesi. Bu hiç kolay değil vebazen de haksızlık. Yılbaşında Kubad Talabani, Kürtlerinkonumuna zarar veren o eski çatışmalardan dersçıkarmamız gerektiğini hatırlattı. O haklı ve bu anlayışsadece bir yılbaşı mesajı olarak kalmamalı. KürdistanDemokrat Partisi'ne (KDP) ve diğer Kürdistani partilerekarşı kendinizi demokratik yollarla savunmak sizinhakkınızdır. Sizden susmanızı veya haksızlıkları kabuletmenizi istemiyorum. Sizden sadece sözleriniziniçimizde ne yarattığını düşünmenizi istiyorum: Hâlâ1988'deki kimyasal saldırının anılarıyla yaşayanHalepçe mağdurlarında; her akşam bu şehirlerdekalmalı mıyım yoksa gitmeli miyim diye kendilerinesoran Duhok ve Süleymaniye'deki öğrencilerde;neredeyse var olan bir ülkeyi arkadaşlarına gururlaanlatan Almanya'daki o Kürt gencinde... Yalnız değilsinizSayın Talabani, ancak sizden beklentilerimiz büyük,çünkü nereden geldiğinizi biliyoruz.
Bu satırlar sadece sizin için değil. Aynı zamanda Erbil'dehüküm sürenler ve gücü elinde bulunduranlar içindir. İkiyıl boyunca bir hükümet kuramamak bir güç belirtisideğildir. Paylaşılmayan güç, başkalarında çaresizlikyaratır ve çaresizlik her zaman bir çıkış yolu bulur.Yönetenlerin sorumluluğu, itiraz edenlerden daha azdeğildir; aksine daha fazladır. KDP de aldığı kararlarınbu halkın kalbinde nasıl bir etki yarattığını kendinesormalı ve başkaları Kürdistan'a el uzatmadan öncekendisi elini uzatmaya hazır olup olmadığınıdüşünmelidir.
O hâlde KDP'deki kardeşlerinizle meseleleri tartışın,münakaşa edin. Parlamentoda, medyada, sokaklardave müzakere masasında rekabet edin; adil olduğunainandığınız şey için mücadele edin. Bu, demokrasininbir parçasıdır ve çatışmanın/tartışmanın olmadığı birdemokrasi, demokrasi değildir. Ancak bu çatışmaKürdistan'a asla zarar vermemelidir. Kürdistan'a kiminzarar vermek istediği önemli değil; içeriden veyadışarıdan olsun, hiçbir Kürt siyasetçi bu zarara aracıolmamalıdır.
Kürdistan'daki ve diasporadaki Kürtlerin mutlakçoğunluğu yeni bir bölünme istemiyor. Bu mektup kiminhaklı, kimin haksız olduğuyla ilgili değil. Bu, KürdistanBölgesi'nin ayakta kalmasıyla ilgili, çünkü o bizim tekumudumuz. Sayın Talabani, çocuklarıma Kürdistanbayrağını gösterdiğimde ve haritada Kürdistan'aparmağımı bastığımda ne hissettiğimi hayal edebiliyormusunuz? Çocuklarıma kayıp bir ülkeden bahsetmekzorunda kalmadığımda, aksine gerçekten var olan biryeri (Kürdistan Bölgesi'ni) gösterebildiğimde nelerhissettiğimi gözünüzde canlandırabiliyor musunuz?Hayatında ilk kez Erbil'e veya Süleymaniye'ye gelen veher şeyin Kürtçe olduğunu (sokak tabelaları, pazardakisesler, pencerelerden gelen şarkılar, öğretmenlerin vepolislerin dili) gören ve duyan bir Kürt'ün iç dünyasındakopan fırtınaları tahayyül edebiliyor musunuz? Birçoğuo anlarda ağlar, ama üzüntüden değil. ÇocuklarımızaKürdistan, direniş, cesaret ve özgürlük hakkındaanlattıklarımız uyku vaktinde anlatılacak bir masaldeğil. Aksine, nesiller sonra ilk defa bir gerçekliktir.Rüyalarımızın paramparça edilmesine izin vermeyin.Zaten çok şey kaybetmiş biz yetişkinler için olmasabile, çocuklarımız ve onların çocukları için buna izinvermeyin.
Bugünlerde sık sık Londra'daki o sarılışı düşünüyorum.Büyük bir adam, çok az tanıdığı bir gence sarılmış veona kendisinden çok daha büyük bir sorumlulukyüklemişti. O, Mam Celal'di.
O, bu kadar çok şey kaybetmiş bir halkın sonundakendini kaybetmemesi gerektiğine inanıyordu.Kürdistan ayakta kalmalı. Kürdistan; Süleymaniye veErbil'de, Kamışlı ve Amed'de, Mahabad ve Berlin'deçocuklarımız için bir onur, gurur ve umut kaynağı olarakkalmalıdır. Bu babanızın mirasıdır ve şimdi de sizinmirasıdır.
Mam Celal'in anısına saygılarımla...
Dr. Jan İlhan Kızılhan; psikolog, yazar ve yayıncıdır.Kendisi psikotravmatoloji, travma, savaş ve terörünyanı sıra kültürlerarası psikiyatri, psikoterapi ve göçkonularında uzman bir isimdir.
