İran savaşının faturası Avrupa sokaklarına taştı, öfke aşırı sağı büyütüyor

Rastinews — Avrupa'da geçim krizi sokağa taştı. Şubat ayında başlayan ABD-İran savaşıyla tırmanan enerji fiyatları, hem hane bütçelerini hem işletmeleri sıkıştırıyor. Avrupa Komisyonu, savaşın ticaret ve enerji piyasalarındaki aksamalar nedeniyle kıtaya yaklaşık 100 milyar avroya mal olduğunu hesaplıyor. Gaz fiyatları yüzde 140 civarında arttı, mazot fiyatı ikiye katlandı.

En sert tablo Fransa'da. Paris'in kuzey banliyölerinde okulların kötü durumuna karşı başlayan gösteriler, ülkenin son on yıllardaki en ağır huzursuzluğuna dönüştü. Dükkânlar yağmalandı, binalar ateşe verildi. Limoges'daki tarihi belediye binası da alevlere teslim oldu. Nantes'ta eyleme katılan 21 yaşındaki Quentin Leviloux, asgari ücretle geçinenlerin gıda ve yakıt fiyatları karşısında çaresiz kaldığını söyledi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron hafta sonu yaptığı konuşmada, yakıt ve hayat pahalılığına öfkelenen göstericilerin taleplerini meşru buldu. Yağma ve şiddete karışanları ise bu kesimden ayırdı.

İtalya'da da sokak ısındı. Ülkenin zengin kuzey kenti Milano'da pazar günü kamu hizmetleri ve pahalılık protestosunda polisle göstericiler çatıştı, mağazalar yağmalandı. Sicilya'nın güney kıyısındaki Gela'ya Sicilya bayrağı taşıyan traktörlerle gelen çiftçiler, makine çalıştırmanın artık imkânsız hale geldiğini söylüyor. Bir pankartta "Toprağı ekiyoruz, borç biçiyoruz" yazıyordu. Kamyoncular, çiftçiler ve çelik işçilerinin kurduğu barikatlar güney İtalya'da ulaşımı aksattı, bazı bölgelerde yakıt sıkıntısı başladı.

Dalga başka başkentlere de ulaştı. Lizbon'da cumartesi günü on binler düşük ücret, konut ve pahalılığa karşı yürüdü. İspanya'da 87 yaşındaki bir kadının evinden çıkarılması ülke çapında konut protestolarını ateşledi. Bu öfke, gelecek ay yapılacak erken seçimin yolunu açan etkenler arasında yer aldı. Belçika'da da gösteriler yapıldı. Arnavutluk'ta ise yolsuzluk, işsizlik ve eğitime karşı büyük mitingler düzenlendi.

Sokaktaki öfke sandığa da yansıyor. Fransa'da Nisan'daki cumhurbaşkanlığı seçimi öncesinde yarışı Ulusal Birlik lideri Marine Le Pen önde götürüyor. Le Pen yakıttaki katma değer vergisini sert biçimde düşürme vaadiyle özellikle arabaya mecbur kırsal seçmende karşılık buluyor. Elabe anketlerine göre savaşın başından bu yana Le Pen yükselirken Macron geriliyor. Sol cenahta Jean-Luc Mélenchon da yakıt fiyatlarını kampanyasının merkezine koydu.

Almanya'da Almanya İçin Alternatif (AfD), yerel seçimlerdeki kazanımlarının ardından ulusal anketlerde birinci sırada. Eylülde enflasyon yaklaşık üç yılın zirvesine çıktı, enerji enflasyonu yüzde 14,9'a ulaştı. AfD bu tabloyu Almanya Başbakanı Friedrich Merz'e yükleniyor ve Rusya ile enerji bağlarının yeniden kurulmasını istiyor.

İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ise sağdan yeni bir rakiple karşı karşıya. Eski general Roberto Vannacci'nin kurduğu aşırı sağcı Ulusal Gelecek partisi, Rusya'yla gaz bağlantısının yeniden açılmasını savunuyor. Ukrayna'nın en sadık destekçilerinden Polonya'da bile enerji faturaları aşırı sağcı Polonya Tacı Konfederasyonu'na yarıyor. Parti lideri Grzegorz Braun, hasarlı Kuzey Akım boru hatlarının Almanya'ya ulaştığı Lubmin'de AfD'li siyasetçilerle yan yana Rus petrol ve gazına dönüş çağrısı yaptı. "Sabahları Rus gazının kokusunu seviyorum" dedi.

Reuters'un Paris, Roma ve Berlin'den derlediği habere göre alım gücü kaygısı, Avrupa genelinde popülist siyasetin başlıca itici gücü haline geldi. Sciences Po'dan siyaset bilimci Gilles Ivaldi, yakıt fiyatlarının uzun süredir Le Pen'in sahiplendiği bir mesele olduğunu ve onu güçlendirdiğini söylüyor. Münih Teknik Üniversitesi'nden Prof. Jan Steckel'e göre popülist partiler enerji maliyetlerini önlenebilir hükümet tercihleri gibi sunuyor. Steckel, jeopolitik şokları seçmene anlatmanın çok daha zor olduğunu, iktidar partilerinin bu yüzden zorlandığını belirtiyor.