Kürdistan bağımsızlık referandumunun üzerinden 9 yıl geçti

Rastinews — Federe Kürdistan Bölgesi’nin yakın siyasi tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri olan 25 Eylül bağımsızlık referandumu dokuzuncu yılında.

25 Eylül 2017’de Federe Kürdistan Bölgesi ile Kerkük başta olmak üzere statüsü tartışmalı bazı Kürdistani bölgelerde sandıklar kuruldu.

Referandumda seçmenlere, “Kürdistan Bölgesi ile Bölge yönetimi dışındaki Kürdistani bölgelerin bağımsız bir devlet olmasını istiyor musunuz?” sorusu yöneltildi.

Referandum kararı 7 Haziran’da alındı

Referanduma giden süreç, 7 Haziran 2017’de Hewlêr’de yapılan toplantıyla resmiyet kazandı.

Dönemin Kürdistan Bölgesi Başkanı Mesud Barzani başkanlığında hükümet yetkilileri ile siyasi parti ve tarafların temsilcilerinin katıldığı toplantıda bağımsızlık referandumunun 25 Eylül 2017’de yapılmasına karar verildi.

Kürdistan Parlamentosu da 15 Eylül’de yaptığı oturumda referandumun gerçekleştirilmesini çoğunluk oyuyla destekledi.

Referandum kararı, Hewlêr ile Bağdat arasında bütçe, petrol ve doğal kaynakların yönetimi, yetki paylaşımı ve Irak Anayasası’nın 140’ıncı maddesi kapsamındaki tartışmalı bölgelerin statüsüne ilişkin anlaşmazlıkların sürdüğü bir dönemde alındı.

Irak Anayasası’nın 140’ıncı maddesinde tartışmalı bölgelerin statüsünün belirlenmesine ilişkin sürecin 2007 yılı sonuna kadar tamamlanması öngörülüyordu. Ancak süreç tamamlanmadı ve özellikle Kerkük’ün statüsü Hewlêr ile Bağdat arasındaki temel anlaşmazlık başlıklarından biri olmayı sürdürdü.

Sandıktan yüzde 92,73 “Evet” çıktı

25 Eylül 2017’de milyonlarca seçmen sandık başına gitti.

Açıklanan resmî sonuçlara göre, 4 milyon 581 bin 255 kayıtlı seçmenden 3 milyon 305 bin 925’i referanduma katıldı. Katılım oranı yüzde 72,16 olarak gerçekleşti.

Geçerli oyların 2 milyon 861 bin 471’i, yani yüzde 92,73’ü bağımsızlığa “Evet” derken, 224 bin 464 seçmen “Hayır” oyu kullandı.

Referandum doğrudan bağımsızlık ilanı anlamına gelmiyordu. Dönemin Kürdistan Bölgesi yönetimi sonucu, Bağdat ile bağımsızlık konusunda müzakerelerin başlatılması için halktan alınmış siyasi bir yetki olarak değerlendirdi.

Bağdat referandumu tanımadı

Irak Federal Hükümeti referandumu reddetti ve sonucunu tanımadı. ABD ve çok sayıda ülke de referandumun zamanlamasına karşı çıkarak Hewlêr ile Bağdat arasında diyalog çağrısında bulundu.

Referandumun ardından Hewlêr-Bağdat ilişkileri hızla gerildi.

Irak Federal Yüksek Mahkemesi, Kasım 2017’de referandumun Irak Anayasası’na aykırı olduğuna hükmetti ve sonuçlarının hukuki geçerliliğinin bulunmadığına karar verdi.

16 Ekim ve Kerkük

Referandumdan yaklaşık üç hafta sonra, 16 Ekim 2017’de Irak federal güçları ve Haşdi Şabi unsurları Kerkük ve çevresindeki bölgelere ilerledi.

Peşmerge güçleri Kerkük ile birlikte bazı tartışmalı bölgelerdeki mevzilerinden çekildi. Kerkük’te kontrolün değişmesi, referandum sonrasındaki sürecin en kritik gelişmelerinden biri oldu.

16 Ekim’in ardından Kürdistan Bölgesi’nin 2014’ten itibaren Peşmerge kontrolüne geçen bazı tartışmalı bölgelerdeki fiilî kontrolü de önemli ölçüde değişti.

Yaşanan gelişmeler, Hewlêr ile Bağdat arasında referandum öncesinde var olan siyasi ve ekonomik anlaşmazlıkları yeni bir döneme taşıdı.

25 Eylül’den bugüne

Referandumun ardından bağımsız bir Kürdistan devleti kurulmadı. Hewlêr ile Bağdat arasındaki ilişkiler ilerleyen yıllarda yeniden müzakere zeminine dönerken bütçe, petrol, maaşlar, federal yetkiler ve tartışmalı bölgelerin statüsü iki taraf arasındaki temel başlıklar olmayı sürdürdü.

Buna karşın 25 Eylül 2017’de sandıktan çıkan sonuç, Federe Kürdistan Bölgesi’nin yakın siyasi tarihinde önemli bir referans noktası olarak kaldı.

Bugün, 25 Eylül 2026’da referandumun üzerinden tam 9 yıl geçti.

Dokuz yıl önce sandığa giden 3,3 milyondan fazla seçmenin yüzde 92,73’ü bağımsızlığa “Evet” dedi. Referandum bağımsız bir devletin kurulmasıyla sonuçlanmasa da 25 Eylül, Kürdistan’ın yakın siyasi tarihinde bağımsızlık talebinin sandığa taşındığı tarih olarak yerini koruyor.